قضاوت اجتماعی کاربران هوش مصنوعی؛ چرا مردم به استفاده‌کنندگان چت‌جی‌پی‌تی بی‌اعتمادند؟

پژوهش‌های روان‌شناختی جدید نشان می‌دهند که استفاده از هوش مصنوعی تنها بر اعتماد به الگوریتم‌ها تأثیر نمی‌گذارد، بلکه باعث کاهش اعتبار و قضاوت منفی جامعه نسبت به خودِ کاربر می‌شود. یافته‌های دانشمندان چینی حاکی از آن است که مردم، افرادی را که برای تصمیم‌گیری به ابزارهای هوشمند متکی هستند، کمتر از نظر ویژگی‌های انسانی ارزیابی می‌کنند.

شکاف انسانی در عصر الگوریتم‌ها

در مطالعه‌ای که توسط پژوهشگران دانشسرای عالی پکن انجام شده، مشخص شد که استفاده از چت‌جی‌پی‌تی در سناریوهای مختلف، باعث می‌شود ناظران، کاربر را فاقد ویژگی‌های عاطفی و اجتماعی درک کنند. این پژوهش که بر روی بیش از ۲۳۰۰ شرکت‌کننده در چین و انگلستان انجام شد، نشان داد که حتی زمانی که خروجی هوش مصنوعی با متخصص انسانی برابری می‌کند، باز هم کاربر با جریمه اجتماعی روبرو است.

نتایج آزمایش‌ها نشان می‌دهد که این شکاف در دو سطح زیر بروز می‌کند:

• ویژگی‌های عاطفی: کاهش شدید در امتیازاتی نظیر دوستانه بودن، اجتماعی بودن و قابل اعتماد بودن.
• ویژگی‌های منطقی: حفظ نسبی سطح توانمندی‌های ذهنی، اما با نگاهی سرد و غیرانسانی.

تجربه عملی: از مدیریت استخدام تا انتخاب هدیه

یکی از آزمایش‌های کلیدی، بررسی واکنش افراد به یک مدیر استخدام بود. شرکت‌کنندگان زمانی که متوجه شدند مدیر مذکور از یک الگوریتم برای بررسی مصاحبه‌ها استفاده می‌کند، از به‌کارگیری کلماتی مانند "احساس" و "اهمیت" در توصیف او خودداری کردند. در مقابل، کلمات مربوط به فرآیندهای ذهنی مانند "برنامه‌ریزی" و "فکر کردن" به یک اندازه استفاده شدند.

این الگو در سناریوهای متنوع دیگری نیز مشاهده شد:

مکانیسم روان‌شناختی و راهکار طراحان

پژوهشگران معتقدند علت اصلی این پدیده، "عدم شباهت ادراک‌شده" است. افرادی که از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، از نظر ناظران، کمتر شبیه به الگوهای رفتاری انسانی شناخته می‌شوند. جالب اینجاست که حتی با تلاش برای انسان‌انگاری (Anthropomorphism) هوش مصنوعی، تنها نیمی از این شکاف اجتماعی پر می‌شود.

طراحان و سازندگان محصولات هوشمند باید در مورد میزان تلاش برای زنده کردن هوش مصنوعی و ایجاد ویژگی‌های انسانی در آن‌ها بسیار مراقب باشند، زیرا این کار می‌تواند منجر به شکل‌گیری وهم و خیال شود.

در نهایت، این پژوهش که در نشریه معتبر Journal of Personality and Social Psychology منتشر شده، هشدار می‌دهد که تکنولوژی نباید به ابزاری برای جدایی کاربران از پیوندهای عاطفی و اجتماعی تبدیل شود.