امنیت خلیج فارس؛ بحران اعتماد به آمریکا و جست‌وجوی نظم دفاعی جدید

تحولات اخیر در سایه درگیری‌های میان آمریکا، اسرائیل و ایران، امنیت خلیج فارس را در دورانی از ابهام و بازنگری بنیادین قرار داده است. بسیاری از کشورهای عربی منطقه اکنون با تردید به تضمین‌های واشنگتن می‌نگرند و به دنبال یافتن جایگزین‌هایی برای حفظ بقای خود هستند.

سه شوک تاریخی که نظم منطقه را دگرگون کرد

تاریخ امنیت در شبه‌جزیره عربستان با سه رویداد کلیدی بازتعریف شده است که هر یک، ساختار قدرت را تغییر دادند:

• خروج بریتانیا: پایان دوران استعمار و ایجاد خلأ قدرت که منجر به رقابت میان جریان‌های رادیکال و محافظه‌کار شد.
• جنگ کویت: حمله عراق به کویت و تهدید عربستان، نیاز به حضور نظامی آمریکا را به یک ضرورت تبدیل کرد.
• تحولات اخیر: ناکامی در تامین امنیت پایدار طی درگیری‌های اخیر، اعتماد به الگوی سنتی را به شدت تضعیف کرده است.

گذار از وابستگی به آمریکا به سمت امنیت مستقل

مدل سنتی امنیت در خلیج فارس بر پایه سه رکن اصلی بنا شده بود: تضمین‌های خارجی، حمایت دیپلماتیک و مشارکت در منافع اقتصادی. اما اکنون با تغییر محاسبات راهبردی، کشورهای منطقه در حال حرکت به سمت مدل‌های جدید هستند.

برخی تحلیلگران معتقدند همکاری‌های دفاعی میان کشورهایی نظیر عربستان، پاکستان و ترکیه می‌تواند وابستگی به قدرت‌های غربی را کاهش دهد. با این حال، این حرکت دو لبه دارد؛ از یک سو استقلال دفاعی را افزایش می‌دهد و از سوی دیگر می‌تواند منجر به رقابت تسلیحاتی شود.

چالش‌های پیش رو و نقش اسرائیل

در حالی که کشورهای عربی تلاش می‌کنند با بازتعریف هویت سیاسی و نظامی خود، از تهدیدات منطقه‌ای مصون بمانند، یک خطر بزرگ وجود دارد. اگر این بازنگری به بلوک‌بندی‌های رقیب و افزایش تسلیحات منجر شود، فضای منطقه امن‌تر نخواهد شد.

«اگر بازنگری امنیتی به جای ایجاد تعادل، منجر به تشدید تقابل‌ها شود، در نهایت این روند تنها به سود منافع اسرائیل خواهد بود.»

در نهایت، آینده امنیت خلیج فارس به این بستگی دارد که آیا کشورهای منطقه موفق می‌شوند نظامی دفاعی با توان بازدارندگی بالا ایجاد کنند یا اینکه در دام رقابت‌های سیاسی و مذهبی گرفتار می‌شوند.