مورچه‌ی تفنگ چسبی؛ کشف گونه‌ای که با پرتاب رشته‌های زهر دشمن را زمین‌گیر می‌کند

دانشمندان اخیراً با کشف یک رفتار دفاعی خارق‌العاده در طبیعت، تصورات رایج درباره نیش حشرات را به چالش کشیده‌اند. در گونه‌ای از مورچه‌ها، به‌جای تزریق مستقیم زهر به بدن دشمن، از یک سیستم پرتابی چسبناک برای زمین‌گیر کردن مهاجمان استفاده می‌شود.

مورچه‌ی تفنگ چسبی؛ فراتر از نیش‌های معمولی

برخلاف اکثر حشراتی که برای دفاع از خود نیش را در بدن حریف فرو می‌کنند، گونه‌ای با نام علمی Lordomyrma azumai از یک استراتژی کاملاً متفاوت بهره می‌برد. این حشره که اکنون با لقب «مورچه‌ی تفنگ چسبی» شناخته می‌شود، ترشحات غده‌ی زهر خود را به شکل رشته‌هایی بسیار باریک و چسبناک به سمت دشمن پرتاب می‌کند.

این رشته‌های چسبناک پس از برخورد با بدن مهاجم، نه تنها به او می‌چسبند، بلکه ذرات خاک و مواد اطراف را نیز به بدن حریف متصل می‌کنند. این فرآیند باعث می‌شود که مهاجم به سرعت به سطح زمین چسبیده و توانایی هرگونه حرکت یا حمله مجدد را از دست بدهد.

کشف علمی و شباهت‌های بیولوژیکی

هاجیمه ساساکی، پژوهشگر دانشگاه کاگاوا در ژاپن، تأکید می‌کند که تا به امروز هیچ گونه‌ی دیگری از مورچه‌ها مشاهده نشده است که از این روش دفاعی استفاده کند. اگرچه این گونه در دهه‌ی ۱۹۴۰ میلادی توصیف شده بود، اما قابلیت پرتاب رشته‌های زهر آن تا مدت‌ها از دید دانشمندان پنهان مانده بود.

«این تنها گونه‌ی شناخته‌شده‌ای است که به جای نیش‌زدن مستقیم، از ترشحات خود به عنوان ابزار پرتابی استفاده می‌کند.»

این رفتار دفاعی شباهت‌های جالبی به عملکرد برخی کرم‌های مخملی شب دارد که برای شکار یا دفاع، مواد چسبناکی را به سمت هدف پرتاب می‌کنند.

معمای سمیت و کارایی دفاعی

یکی از پرسش‌های کلیدی که در این پژوهش مطرح شده، میزان کارایی شیمیایی این ترشحات است. محققان هنوز به‌طور دقیق نمی‌دانند که آیا این رشته‌ها پس از سفت شدن و جدا شدن از غده‌ی زهر، همچنان خاصیت سمی خود را حفظ می‌کنند یا خیر.

با این حال، حتی اگر خاصیت سمی آن‌ها از بین رفته باشد، مکانیسم چسبندگی آن‌ها به تنهایی یک سلاح دفاعی بسیار قدرتمند محسوب می‌شود. برای مقایسه، می‌توان به مورچه‌های سرده‌ی Crematogaster اشاره کرد که زهر خود را به‌جای تزریق، بر روی بدن دشمن می‌مالند تا از طریق تماس، آن‌ها را از پا درآورند.

در نهایت، یافته‌های این مطالعه که در پایگاه bioRxiv منتشر شده، نشان می‌دهد که طبیعت همواره راه‌های غیرمنتظره‌ای برای بقا و دفاع در اختیار موجودات خود قرار می‌دهد.