بحران در بازار کار ایران؛ خروج ۱.۱ میلیون بیمه‌شده و خطر حذف ۱.۴ میلیون شغل

بازار کار ایران در مواجهه با شوک‌های ناشی از تنش‌های منطقه‌ای، ناترازی انرژی و تورم مزمن، با ریزش بی‌سابقه نیروی کار مواجه شده است؛ به‌طوری که برآوردهای جدید از خروج گسترده بیمه‌شدگان و تهدید جدی برای حذف میلیون‌ها شغل در بخش‌های رسمی و غیررسمی حکایت دارد.

بحران ریزش نیروی کار و وضعیت بیمه‌شدگان

طبق داده‌های منتشر شده، در فاصله اسفندماه سال گذشته تا پایان مرداد ۱۴۰۵، حدود ۱ میلیون و ۱۵۰ هزار نفر از بیمه‌شدگان اجباری از چرخه بازار کار رسمی خارج شده‌اند. از این میان، تنها ۳۰۰ هزار نفر موفق به دریافت مقرری بیمه بیکاری شده‌اند که نشان‌دهنده شکاف عمیق میان خروج از شغل و پوشش حمایتی است.

تحلیل‌ها نشان می‌دهد که این ریزش تحت تأثیر عوامل متعددی از جمله تبعات جنگ، بحران‌های انرژی و کاهش قدرت خرید قرار دارد. در واقع، بخشی از این جمعیت همچنان در انتظار بازگشت به شرایط عادی هستند و از دریافت حقوق بیمه بیکاری خودداری می‌کنند.

سناریوی سقوط اشتغال در سایه رشد منفی اقتصادی

رابطه مستقیم میان رشد اقتصادی و ایجاد شغل، یکی از چالش‌های اصلی پیش روی سیاست‌گذاران است. با توجه به احتمال ثبت رشد منفی ۷ تا ۸ درصدی در پایان سال جاری، پیش‌بینی می‌شود که کشور تا پایان سال ۱۴۰۵ با حذف بین ۱.۲ تا ۱.۴ میلیون فرصت شغلی مواجه شود.

این بحران در صنایع مختلف با شدت‌های متفاوتی بروز می‌کند:

• صنعت پوشاک: احتمال آسیب ۶۰ درصدی به زنجیره عرضه و ریزش ۷۵۰ هزار نفر.
• بخش خدمات و تولید: کوچک شدن بنگاه‌ها و تبدیل اشتغال رسمی به اشتغال ناقص زمانی.
• بخش غیررسمی: سرازیر شدن نیروها به مشاغل بدون پوشش بیمه‌ای.

راهکارهای حمایتی و طرح اشتغال عمومی

وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با هدف مدیریت تقاضای اشتغال در شرایط بحرانی، طرح «اشتغال عمومی» را برای حمایت از افراد حاضر در بخش غیررسمی و بیکاران قطعی در دستور کار قرار داده است. این طرح بر پروژه‌های عمرانی و توسعه‌ای کوتاه‌مدت تمرکز دارد که نیاز به فناوری پیچیده ندارند.

"هدف از طرح اشتغال عمومی، ایجاد یک منبع معیشت اضطراری برای کسانی است که در سیستم بیمه‌ای حضور ندارند و در زمان بحران، از دید جامعه اقتصادی پنهان می‌مانند."

همچنین تلاش‌هایی برای استفاده از الگوریتم‌های هوشمند با همکاری بانک مرکزی در حال انجام است تا از طریق تحلیل رفتار مالی، شاغلان بخش غیررسمی را از تجار و صاحبان سرمایه تفکیک و شناسایی کرد.

نتیجه‌گیری نهایی

وضعیت فعلی بازار کار ایران نشان‌دهنده یک نقطه عطف بحرانی است که نیازمند توازن میان حمایت از بنگاه‌های تولیدی و تأمین معیشت حداقلی کارگران است. تداوم رشد منفی اقتصادی می‌تواند منجر به حذف گسترده مشاغل و افزایش بی‌سابقه نرخ بیکاری در سال‌های آتی شود.