انفجار پرتو گاما؛ رصد طولانی‌ترین فوران انرژی در تاریخ کیهان

اخترشناسان با شناسایی یک انفجار پرتو گاما بی‌سابقه، با پدیده‌ای در مقیاس غول‌پیکر روبرو شده‌اند که تمامی پیش‌بینی‌های فعلی درباره طول عمر فوران‌های انرژی در کیهان را به چالش می‌کشد. این رویداد که به مدت ۲۷ روز تداوم یافته، رکورد طولانی‌ترین فعالیت انرژی در این دسته از انفجارها را جابه‌جا کرده است.

معمای رویداد رکوردشکن GRB 220706A

در جریان رصد پدیده‌ای با شناسه GRB 220706A، دانشمندان متوجه شدند که موتور مرکزی تأمین‌کننده انرژی این انفجار، برخلاف موارد مشابه، برای مدتی بسیار طولانی فعال باقی مانده است. این فوران پرتو گاما نه تنها در مرحله اولیه، بلکه در ادامه نیز به ساطع کردن پرتوهای ایکس ادامه داد.

طبق گزارش‌های علمی، این مدت فعالیت ۲۷ روزه، حدود ۲۰ روز طولانی‌تر از طولانی‌ترین موردی است که پیش از این در تاریخ نجوم ثبت شده بود. این تفاوت فاحش، باعث شده تا پژوهشگران این پدیده را به یک «هالک کیهانی» تشبیه کنند.

جستجو برای یافتن موتور محرک انفجار

بنجامین گومپرتز، از پژوهشگران دانشگاه بیرمنگام، تأکید می‌کند که ماهیت دقیق منبع انرژی این انفجار پرتو گاما هنوز یک راز بزرگ است. اگرچه مشاهده ابرنواختر نشان‌دهنده فروپاشی یک ستاره عظیم است، اما دلیل درخشندگی و تداوم غیرمعمول آن هنوز مشخص نیست.

محققان دو فرضیه اصلی را برای توضیح این پدیده مطرح کرده‌اند:

• نقش مگنتار: احتمال اینکه یک ستاره نوترونی با میدان مغناطیسی فوق‌العاده قدرتمند، منبع انرژی باشد.
• برخورد با پوسته‌های ماده: برخورد فواره انرژی با لایه‌های متراکم پرتاب شده از ستاره مادر در اواخر عمر آن.

احتمال حضور ابرغول‌های آبی در کیهان

برآوردها نشان می‌دهد که برای تأمین انرژی چنین رویدادی، شاید نیازی به ستارگان معمولی نباشد. احتمال دارد ستاره‌ای با شعاع ۱۰۰۰ برابر خورشید، از نوع ابرغول‌های آبی، عامل این انفجار بوده باشد. فروپاشی چنین ستاره‌ای عظیم، می‌تواند جریان انرژی پایدار و طولانی‌مدتی را فراهم کند.

«وقوع این شراره‌های بسیار دیرهنگام، مدل‌های فعلی ما را درباره چگونگی تأمین انرژی فواره‌ها به چالش می‌کشد و پژوهش‌های نظری آینده باید راهی برای گنجاندن این منبع انرژی یک‌ماهه پیدا کنند.»

چالش‌های رصد و چشم‌انداز آینده

شناسایی چنین رویدادهای طولانی‌مدتی به دلیل محدودیت ماهواره‌های مدار پایین زمین که هر ۹۰ دقیقه با موانع زمین روبرو می‌شوند، بسیار دشوار است. با این حال، امیدواری‌ها به ماموریت‌های جدیدی مانند کاوشگر اینشتین افزایش یافته است که حساسیت بالایی در محدوده پرتوهای ایکس دارد.

در نهایت، این کشف نشان می‌دهد که احتمال وجود فوران‌های پرتو گامای بسیار طولانی‌تر در بخش‌های ناشناخته کیهان بسیار زیاد است و مطالعه آن‌ها می‌تواند درک ما را از چرخه حیات ستارگان تغییر دهد.