واردات خودرو به ایستگاه بورس کالا؛ تلاش برای شفاف‌سازی تخصیص سهمیه

تصمیم جدید سران قوا مبنی بر انتقال سازوکار تخصیص ثبت سفارش واردات خودرو به بورس کالا، گام تازه‌ای در جهت مدیریت چالش‌های توزیع سهمیه میان شرکت‌های متقاضی است. این مصوبه که اخیراً از سوی سازمان برنامه و بودجه ابلاغ شده، علاوه بر تعیین حقوق ورودی، تلاش می‌کند ابهام در نحوه تخصیص ظرفیت‌های وارداتی را مرتفع سازد.

چالش‌های تاریخی در مسیر واردات خودرو

پس از سال‌ها ممنوعیت که از سال ۱۳۹۷ آغاز شده بود، مسیر واردات خودرو با پیگیری‌های مجلس از سال ۱۴۰۳ دوباره باز شد. با این حال، برخلاف بازارهای تثبیت‌شده‌ای نظیر تلفن همراه، در حوزه خودرو تعداد شرکت‌های باسابقه و دارای مزیت رقابتی مشخص، بسیار محدود است.

این محدودیت باعث شده تا ده‌ها شرکت از حوزه‌های مختلف، از جمله واردات کالاهای دیجیتال، برای کسب سهمیه واردات خودرو اعلام آمادگی کنند. در چنین فضای رقابتی و پرجمعیتی، تعیین دقیق و شفاف معیارهای تخصیص به یکی از حساس‌ترین مسائل تبدیل شده است.

ابهام در توزیع سهمیه‌ها و معیارهای امتیازدهی

در سال ۱۴۰۴، سهمیه‌ها بر اساس ظرفیت ۲ میلیارد دلاری پیش‌بینی‌شده در قانون بودجه توزیع شد، اما نبود شفافیت در فرآیند تخصیص، پرسش‌های زیادی را در میان فعالان بازار ایجاد کرد. این عدم شفافیت، اکنون منجر به تمایل مسئولان برای استفاده از سازوکار بورسی شده است.

بر اساس گزارش‌های غیررسمی، برخی شاخص‌ها برای رتبه‌بندی شرکت‌ها در نظر گرفته شده بود که شامل موارد زیر است:

• سرمایه ثبتی: با سهم ۶۰ امتیازی
• سابقه واردات: با سهم ۱۰ امتیازی
• نوع فعالیت: تولیدی یا غیرتولیدی با ۱۰ امتیاز
• خدمات پس از فروش: با سهم ۵۰ امتیازی
• شرایط فروش و تحویل: با سهم ۸۰ امتیازی

با وجود این لیست، نحوه محاسبه دقیق و تأثیر نهایی هر شاخص بر سهمیه نهایی همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.

آینده واردات خودرو در بورس کالا

مصوبه جدید سران قوا با هدف انتقال فرآیند به بورس کالا، می‌تواند مسیر جدیدی برای تخصیص ظرفیت ایجاد کند. اگرچه هنوز جزئیات اجرایی درباره نحوه عرضه، قیمت‌گذاری و شرایط حضور شرکت‌ها مشخص نیست، اما این حرکت نشان‌دهنده تمرکز بر شفافیت در کنار تعیین حقوق ورودی است.

«هدف از طرح سازوکار بورسی، تلاش برای ایجاد نظمی روشن‌تر در توزیع سهمیه و کاهش ابهامات موجود در فرآیند تخصیص است.»

در نهایت، میزان موفقیت این تصمیم به جزئیات اجرایی بستگی دارد؛ اینکه آیا این روش می‌تواند رقابت را عادلانه کند یا خیر، بستگی به شفافیت در فرآیند عرضه در بورس کالا دارد.