روسیه در قاره آفریقا؛ تلاش برای گسترش نفوذ در پوشش همکاری‌های دوجانبه

روسیه در قاره آفریقا با هدف گسترش نفوذ اقتصادی، نظامی و سیاسی خود، در حال پیوند زدن وعده‌های همکاری دوجانبه با ایجاد وابستگی‌های ساختاری است. در حالی که رهبران آفریقایی در مسکو گرد هم آمده‌اند، تحلیل‌ها نشان می‌دهد که کرملین بیش از آنکه به دنبال شکوفایی مردم این قاره باشد، بر تامین منابع و حمایت از حاکمان متحد خود تمرکز کرده است.

شکاف میان وعده‌های اقتصادی و واقعیت‌های تجاری

با وجود برنامه‌ریزی‌های گسترده برای افزایش حجم تجارت، آمارها نشان‌دهنده عدم تحقق اهداف تعیین شده توسط مسکو است. در حالی که پوتین وعده تجارت سالانه ۴۰ میلیارد دلاری را داده بود، ارزش تجارت کالایی با آفریقا در سال ۲۰۲۵ تنها به ۲۷.۱ میلیارد دلار رسید.

وضعیت تراز تجاری نیز نشان‌دهنده یک عدم تعادل شدید است:

بسیاری از این صادرات شامل محصولات کشاورزی مانند گندم و کود شیمیایی است که اگرچه نیازهای فوری را پوشش می‌دهد، اما به جای توسعه صنعتی آفریقا، بیشتر به نفع تولیدکنندگان روسی تمام می‌شود.

گسترش نفوذ نظامی و پیامدهای انسانی

علاوه بر ابعاد اقتصادی، روسیه در قاره آفریقا از طریق گروه‌های نظامی خصوصی و سپس «آفریقا کورپس»، حضور خود را تقویت کرده است. این حضور نظامی با چالش‌های جدی در زمینه امنیت و حقوق بشر روبرو شده است.

• مالی: تلاش‌های نظامی روسیه در مالای با شکست در حفظ مناطق استراتژیک و گزارش‌هایی از کشته شدن غیرنظامیان همراه بوده است.
• نیجر: حمایت از دولت‌های نظامی در برابر شورش‌ها، بدون ایجاد ثبات سیاسی یا آزادی‌های مدنی.
• جمهوری آفریقای مرکزی: کمک به تثبیت قدرت حاکمان در ازای دسترسی به منابع طلای کشور.

«کمک‌های نظامی مسکو برای غیرنظامیانی که میان شورشیان و نیروهای اعزامی گرفتار شده‌اند، تنها خشونت بیشتری به همراه داشته و امنیت پایدار ایجاد نکرده است.»

جنگ اطلاعاتی و شکل‌دهی به افکار عمومی

کرملین از طریق قراردادهای اشتراک محتوا با رسانه‌های محلی و انتشار مقالات سازمان‌یافته، تلاش می‌کند روایت‌های خود را به جامعه آفریقا تحمیل کند. تحقیقات نشان داده است که پرداخت‌های مالی به رسانه‌ها برای انتشار مطالب طرفدار روسیه، بخشی از استراتژی گسترده‌تر مسکو برای مدیریت افکار عمومی در غرب آفریقا است.

در نهایت، رابطه میان روسیه و آفریقا با شکاف عمیقی در زمینه عدالت اقتصادی و امنیت انسانی مواجه است. برای دستیابی به توسعه واقعی، قاره آفریقا نیازمند همکاری‌هایی مبتنی بر احترام به حاکمیت ملی، تجارت عادلانه و پاسخگویی در برابر نقض حقوق بشر است.