تغییر نقشه اعتیاد در ایران؛ افزایش مصرف مواد صنعتی در میان جوانان

تغییر الگوهای مصرف مواد مخدر در سال‌های اخیر، چالش جدیدی را پیش روی نهادهای پیشگیرکننده قرار داده است؛ چرا که برخلاف گذشته، تمرکز مصرف‌کنندگان جوان از مواد سنتی به سمت روان‌گردان‌های جدید و صنعتی تغییر یافته است.

تغییر در ساختار مصرف؛ از تریاک تا روان‌گردان‌های مدرن

گزارش‌های میدانی نشان می‌دهند که در حالی که مواد سنتی مانند تریاک همچنان در میان نسل‌های قدیمی‌تر دیده می‌شود، در میان گروه‌های سنی جوان‌تر، حضور پررنگ گل، ماری‌جوانا، شیشه و انواع مواد صنعتی مشهود است. طبق آمارهای رسمی، بیشترین میزان مواجهه با مواد مخدر در گروه سنی ۲۴ تا ۳۵ سال گزارش شده است.

همچنین میزان شیوع مصرف در میان جامعه دانشجویی نیز بین ۲.۵ تا ۲.۷ درصد برآورد شده که نشان‌دهنده نیاز مبرم به به‌روزرسانی پیمایش‌های ملی در این حوزه است.

بررسی اقتصادی بازار سیاه و نوسانات قیمت

از آنجایی که بازار مواد مخدر کاملاً غیرقانونی است، قیمت‌ها با نوسانات شدیدی همراه هستند. این قیمت‌ها به شدت تحت تأثیر کیفیت، میزان ناخالصی و موقعیت جغرافیایی قرار دارند. جدول زیر نمایشی از مقیاس اقتصادی این بازار بر اساس گزارش درمانگران است:

ریشه‌های اجتماعی و بحران هویت در اعتیاد جوانان

کارشناسان معتقدند که مقابله با مواد مخدر نباید تنها بر پایه «نه گفتن» باشد. بسیاری از جوانان برای فرار از فشارهای اقتصادی، بیکاری، انزوای اجتماعی و بحران‌های عاطفی به دنبال راهی سریع برای تغییر وضعیت روحی خود هستند.

«مواد مخدر با وعده آرامش، انرژی یا فراموشی موقت، از نقاط ضعف روانی و اجتماعی افراد وارد می‌شوند. اگر ریشه‌هایی مانند فشار اقتصادی و کمبود سرگرمی‌های سالم حل نشود، ریشه‌های اعتیاد باقی خواهد ماند.»

علاوه بر این، تصور غلط درباره «کم‌خطر بودن» برخی مواد مانند گل یا مواد گیاهی، یکی از بزرگترین موانع پیشگیری است. این نگاه باعث می‌شود فاصله روانی فرد با اولین تجربه مصرف کاهش یافته و مسیر به سمت مواد سنگین‌تر هموار شود.

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز آینده

مبارزه با بحران اعتیاد نیازمند رویکردی فراتر از برخورد انتظامی است. افزایش قیمت مواد در بازار سیاه ممکن است حتی مصرف‌کنندگان وابسته را به سمت گزینه‌های ارزان‌تر و خطرناک‌تر سوق دهد. بنابراین، فراهم کردن امکان درمان ارزان، مؤثر و در دسترس، در کنار اصلاح ساختارهای اجتماعی، کلید اصلی مقابله با گسترش مواد مخدر در جامعه است.