ال‌نینو و چالش‌های اقلیمی؛ چرا تقویت این پدیده تضمین‌کننده بارش در البرز نیست؟

تحلیل‌های جدید اقلیمی نشان می‌دهد که پدیده ال‌نینو برخلاف باور عمومی، تضمین‌کننده پایان خشکسالی یا وقوع بارش‌های فراوان نیست و می‌تواند با چالش‌های جدیدی نظیر سیلاب‌های ناگهانی همراه باشد.

ماهیت علمی ال‌نینو و سوءبرداشت‌های رایج

بسیاری از تحلیل‌ها از عبارت‌هایی مانند «ال‌نینو در راه است» استفاده می‌کنند، اما کارشناسان هواشناسی تأکید دارند که این پدیده یک سامانه بارشی یا توده هوای متحرک نیست. در واقع، ال‌نینو بخشی از چرخه اقلیمی اقیانوس آرام است که با تغییر دمای سطح آب در مناطق استوایی، الگوهای گردش جو را در سطح جهان تغییر می‌دهد.

این تغییرات ممکن است باعث توزیع متفاوت بارش‌ها شود؛ به طوری که افزایش میانگین بارندگی در یک بازه زمانی، لزوماً به معنای بهبود پایدار منابع آب یا کاهش خطر سیلاب در مناطق خاصی مانند استان البرز نخواهد بود.

بررسی آماری ۷۰ ساله: میان بارش و ال‌نینو

داده‌های اقلیمی ایران در بازه زمانی ۱۹۵۱ تا ۲۰۲۵، تصویری پیچیده از رابطه این پدیده با میزان بارندگی ارائه می‌دهند. اگرچه میانگین بارش در سال‌های ال‌نینو معمولاً بیشتر از سال‌های خنثی بوده، اما این یک قاعده قطعی نیست.

به عنوان مثال، در سال ۲۰۲۳ با وجود وقوع یک ال‌نینوی بسیار قوی، بسیاری از مناطق با پدیده کم‌بارشی مواجه شدند که نشان‌دهنده عدم قطعیت در پیش‌بینی‌های مبتنی بر این پدیده است.

چالش‌های مدیریت آب و مخاطرات سیلاب در البرز

یکی از بزرگترین نگرانی‌ها در استان البرز، تفاوت میان مجموع بارش سالانه و نحوه توزیع آن است. تمرکز حجم زیادی از بارش در مدت زمان بسیار کوتاه می‌تواند منجر به وقوع سیلاب‌های ناگهانی و آب‌گرفتگی شهری شود.

«افزایش بارش لزوماً به معنای جبران کم‌آبی نیست؛ اگر بارش‌ها به صورت شدید و در بازه‌های زمانی کوتاه باشند، فرصت نفوذ در خاک را از دست داده و تبدیل به روان‌آب‌های مخرب می‌شوند.»

بنابراین، مدیریت منابع آب در البرز باید فراتر از اعداد کلی بارش، بر وضعیت حوضه‌های آبریز، مسیرهای عبور آب و میزان آسیب‌پذیری زیرساخت‌های شهری تمرکز کند.

نتیجه‌گیری و ضرورت آمادگی منطقه‌ای

در نهایت، نباید از گزارش‌های جهانی ال‌نینو به عنوان پیش‌بینی قطعی برای وضعیت محلی استفاده کرد. برای استان البرز، پایش مستمر ایستگاه‌های هواشناسی و توجه به پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت و فصلی برای مقابله با دو سناریوی احتمالی یعنی خشکسالی یا سیلاب ضروری است.