روابط روسیه با آفریقا؛ میان حمایت‌های نظامی و محدودیت‌های اقتصادی

در حالی که رهبران کشورهای آفریقایی در مسکو گرد هم آمده‌اند، تحلیل‌ها نشان می‌دهد که روابط روسیه با آفریقا بیش از آنکه بر پایه همکاری‌های اقتصادی گسترده باشد، بر پایه‌های حمایت‌های سیاسی و نظامی استوار است. برخلاف چین و اتحادیه اروپا، مسکو توانایی ارائه سرمایه‌گذاری‌های عظیم را ندارد و بیشتر بر تأمین امنیت رژیم‌های حاکم تمرکز کرده است.

تغییر استراتژی از گروه‌های نظامی خصوصی به کنترل دولتی

پس از مرگ یگنی پریگوژین، نفوذ گروه واگنر در منطقه ساحل جای خود را به آفریقا کورپس (Africa Corps) داده است که مستقیماً تحت فرمان وزارت دفاع روسیه قرار دارد. این تغییر ساختار، نشان‌دهنده تلاش مسکو برای نهادینه کردن حضور نظامی خود در قاره سیاه است.

با این حال، این حضور با چالش‌های جدی انسانی روبروست. گزارش‌های منتشر شده از تلفات انسانی در میان نیروهای آفریقایی که در جنگ اوکراین شرکت کرده‌اند، نگرانی‌های گسترده‌ای را ایجاد کرده است:

• مستندسازی مرگ بیش از ۵۰۲ نفر از شهروندان آفریقایی تا ژوئن ۲۰۲۶
• اتهامات سازمان دیده‌بان حقوق بشر مبنی بر شکنجه و کشتار غیرنظامیان در مالی توسط نیروهای روسی
• افزایش تنش‌های اجتماعی در میان خانواده‌هایی که فرزندان خود را در جنگ‌های دوردست از دست داده‌اند

شکاف عمیق اقتصادی در مقایسه با قدرت‌های جهانی

یکی از اصلی‌ترین دلایل محدود بودن نفوذ گسترده روسیه، تفاوت فاحش در حجم مبادلات تجاری با سایر قدرت‌های جهانی است. داده‌های اقتصادی نشان‌دهنده این واقعیت هستند:

* بر اساس ارزش یورو در سال ۲۰۲۴

مناطق استراتژیک تحت نفوذ روسیه

روسیه تلاش می‌کند از طریق پروژه‌های زیربنایی در بخش‌های کلیدی، حضور خود را تثبیت کند:

• مالی: احداث پالایشگاه طلا با حمایت گروه یادران
• گینه: فعالیت شرکت روسال در معادن بوکسیت و کارخانه آلومینا
• نیجر: مذاکرات برای پروژه‌های اورانیوم توسط زیرمجموعه‌های روساتم

با این حال، کارشناسان معتقدند که حمایت نظامی روسیه از دولت‌ها، لزوماً به معنای وفاداری دائمی نیست؛ بلکه تنها ابزاری برای ایجاد گزینه‌های بیشتر برای حاکمان محلی فراهم می‌کند.

در نهایت، نشست روسیه و آفریقا فرصتی برای مسکو است تا ارتباطات سیاسی خود را در دنیایی که غرب آن را یک کشور منزوی می‌بیند، حفظ کند، هرچند که این پیوندها هنوز نتوانسته‌اند جایگزین سرمایه‌گذاری‌های اقتصادی عظیم چین یا اروپا شوند.