جت‌لگ در پرندگان؛ چگونه ناهماهنگی ساعت زیستی مسیر پرواز را تغییر می‌دهد؟

پژوهش‌های جدید نشان داده‌اند که پدیده جت‌لگ یا پرواززدگی، تنها به مسافران انسانی محدود نمی‌شود؛ بلکه پرندگان نیز در طول سفرهای طولانی و سریع خود، با اختلال در ساعت زیستی مواجه می‌شوند که می‌تواند منجر به انحراف از مسیر اصلی پرواز آن‌ها گردد.

چگونه ناهماهنگی ساعت زیستی مسیر پرواز را تغییر می‌دهد؟

محققان دانشگاه آکسفورد با تحلیل داده‌های مربوط به هزاران مسیر پرواز دریافتند که برخی گونه‌های پرندگان دریایی هنگام عبور از اقیانوس اطلس، دچار اختلاف زمانی بیش از یک ساعت با زمان محلی می‌شوند. این ناهماهنگی زمانی، عملکرد قطب‌نمای خورشیدی آن‌ها را مختل می‌کند.

برخلاف تصور عمومی، این پرندگان برخلاف برخی دیگر، چندان به میدان مغناطیسی زمین وابسته نیستند. در واقع، آن‌ها با ترکیب موقعیت خورشید و ساعت درونی خود، جهت حرکت را تعیین می‌کنند. وقتی ساعت زیستی با زمان واقعی خورشید همخوانی ندارد، پرنده موقعیت را اشتباه تفسیر کرده و از مسیر خود منحرف می‌شود.

مطالعه موردی: کبوتردریایی مانکس

در این تحقیق، گونه‌ای به نام کبوتردریایی مانکس مورد بررسی قرار گرفت. این پرندگان برای یافتن غذا تا مسافت‌های بسیار طولانی پرواز می‌کنند و در مسیر بازگشت به لانه، تلاش می‌کنند خطی مستقیم را طی کنند.

میزان انحراف و پیامدهای تکاملی

اگرچه این پدیده وجود دارد، اما تأثیر آن بر بقای پرنده بسیار محدود است. محاسبات نشان می‌دهد که پس از یک سفر هزار کیلومتری، این اختلال تنها باعث می‌شود پرنده حدود ۵ کیلومتر مسیر اضافی را طی کند که برای گونه‌های کارآمد، اهمیت حیاتی ندارد.

«این اختلاف اندک احتمالاً دلیلی است که پرندگان در طول مسیر تکامل، سازوکار پیچیده‌ای برای مقابله با این ناهماهنگی ایجاد نکرده‌اند.»

دانشمندان بر این باورند که این پدیده ممکن است در سایر موجودات پرنده مانند خفاش‌ها، حشرات و حتی برخی پستانداران قطبی نیز مشاهده شود.