آسیب‌پذیری گردشگری ایران در برابر موج گرما؛ قم و خوزستان در صدر فهرست خطر

تحقیقات جدید نشان می‌دهد که آسیب‌پذیری گردشگری ایران در برابر موج‌های گرمایی رو به افزایش است و بخش بزرگی از زیرساخت‌های این صنعت در برابر تغییرات اقلیمی قرار دارند.

بر اساس پژوهشی که توسط تیم متخصص دانشگاه تهران انجام شده، حدود ۲۰.۹۵ درصد از پهنه گردشگری کشور در گروه‌های آسیب‌پذیری «زیاد» و «خیلی زیاد» قرار گرفته‌اند که این موضوع نیازمند بازنگری در مدیریت بحران‌های اقلیمی است.

تحلیل جغرافیایی و پراکندگی مناطق پرخطر

این مطالعه که بر پایه چارچوب بین‌المللی IPCC و با تحلیل داده‌های اقلیمی و سنجش از دور بین سال‌های ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۴ انجام شده، نشان می‌دهد که موج‌های گرما بیشترین تأثیر را بر مناطق مرکزی و جنوبی ایران دارند.

در بررسی وضعیت استان‌ها، آمارهای تکان‌دهنده‌ای از میزان مواجهه با گرما استخراج شده است:

در مقابل، مناطقی نظیر کردستان، اردبیل و سیستان و بلوچستان با کمتر از ۴ درصد آسیب‌پذیری، در وضعیت مطلوب‌تری قرار دارند.

تفاوت آسیب‌پذیری در انواع مقاصد گردشگری

پژوهشگران دریافتند که نوع فعالیت در یک مقصد، میزان مقاومت آن را در برابر گرما تعیین می‌کند. مراکز خدماتی و اقامتی به دلیل تمرکز در مناطق شهری و متراکم، بیشترین حساسیت را دارند.

• مراکز پذیرایی: ۷۷ درصد در وضعیت آسیب‌پذیری بالا
• مراکز اقامتی و تفریحی: حدود ۷۰ درصد
• مقاصد مذهبی: ۶۲.۵ درصد
• مقاصد تاریخی: ۴۹ درصد
• مقاصد طبیعی: ۳۲ درصد (کمترین میزان آسیب)

حفاظت از منابع آبی و پوشش گیاهی نه تنها یک ضرورت زیست‌محیطی، بلکه یک استراتژی حیاتی برای حفظ پایداری گردشگری ایران محسوب می‌شود.

راهکارهای مدیریت و سازگاری با تغییرات اقلیمی

برای مقابله با این چالش، متخصصان پیشنهاد می‌کنند که برنامه‌ریزی باید از سطوح کلان به مدیریت میدانی هر مقصد انتقال یابد. عوامل کلیدی در این مسیر عبارتند از:

«دسترسی به مراکز درمانی، پوشش گیاهی و نزدیکی به منابع آب، اصلی‌ترین ابزارهای سازگاری با گرمای شدید هستند.»

در بناهای تاریخی، مدیریت زمان بازدید و ایجاد سایه‌اندازهای سازگار پیشنهاد شده است، در حالی که در مقاصد پرخطر، استقرار سامانه‌های هشدار زودهنگام و آمادگی تیم‌های پزشکی از اولویت‌های اصلی است.

در نهایت، نتایج این پژوهش که در نشریه معتبر Results in Engineering منتشر شده، هشدار می‌دهد که بدون مدیریت هوشمندانه زیرساخت‌ها، صنعت گردشگری ایران با چالش‌های جدی در مواجهه با گرمای روزافزون روبرو خواهد شد.