اختلال جت‌لگ در پرندگان دریایی؛ چگونه تغییر مناطق زمانی قطب‌نمای آن‌ها را مختل می‌کند؟

پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد که پدیده «جت‌لگ» یا اختلال ریتم شبانه‌روزی، تنها مختص انسان‌ها نیست؛ پرندگان دریایی که در مسیرهای طولانی از مناطق تغذیه به لانه‌های خود بازمی‌گردند، با تغییر مناطق زمانی دچار سردرگمی در ساعت داخلی خود می‌شوند.

تاثیر اختلال ساعت داخلی بر ناوبری خورشیدی

پرندگان گونه شیواتر منکس (Manx shearwaters) که در اقیانوس اطلس شمالی پرواز می‌کنند، برای تعیین جهت حرکت خود از خورشید به عنوان قطب‌نما استفاده می‌کنند. این پرندگان برای اینکه بتوانند موقعیت خورشید را در آسمان به درستی تشخیص دهند، به یک ساعت داخلی دقیق نیاز دارند.

با این حال، مطالعه جدیدی که توسط پژوهشگران دانشگاه آکسفورد انجام شده، نشان می‌دهد که این پرندگان در حین پروازهای طولانی، ساعت داخلی خود را با زمان محلی هماهنگ نمی‌کنند. این عدم تطابق باعث می‌شود که آن‌ها موقعیت خورشید را اشتباه تخمین زده و در مسیر خود دچار انحراف شوند.

«هرچه پرنده بیشتر به سمت شرق یا غرب حرکت کند، ساعت داخلی او با زمان محلی بیشتر از هم فاصله می‌گیرد و این امر مستقیماً بر دقت قطب‌نمای خورشیدی او تأثیر می‌گذارد.»

تحلیل داده‌های دو دهه پایش GPS

محققان برای اثبات این ادعا، از پایگاه داده‌ای عظیم استفاده کردند که شامل مسیرهای ۳۶۸۸ سفر تغذیه‌ای از سوی ۱۰۴۵ پرنده بود. این داده‌ها که از سال ۲۰۰۴ با استفاده از تگ‌های GPS جمع‌آوری شده‌اند، امکان بررسی دقیق مسیرهای بازگشت پرندگان به لانه‌هایشان را فراهم کرد.

نتایج این تحلیل‌ها نشان داد که:

• انحرافات ناشی از جت‌لگ در برخی موارد به حدود ۱۵ درجه می‌رسد.
• بیشترین میزان اختلاف زمانی مشاهده شده حدود یک ساعت بوده است.
• پرندگان با استفاده از سیستم‌های ناوبری موازی (مانند نشانه‌های ساحلی)، این خطاها را جبران می‌کنند.

چشم‌انداز آینده و کاربردهای علمی

اگرچه این انحرافات ممکن است در نگاه اول بزرگ به نظر برسند، اما به دلیل توانایی پرندگان در اصلاح مسیر با استفاده از حس نقشه‌برداری، هزینه سفر آن‌ها را به شدت افزایش نمی‌دهد. با این حال، این کشف می‌تواند دریچه‌های جدیدی را در علوم مختلف بگشاید.

دانشمندان امیدوارند با درک بهتر نحوه مقابله پرندگان با این اختلال، بتوانند از آن‌ها برای طراحی سیستم‌های ناوبری خودگردان هوشمند یا حتی یافتن روش‌های جدید برای کاهش اثرات مخرب جت‌لگ بر سلامت انسان الهام بگیرند.

در نهایت، این مطالعه تأکید می‌کند که ساعت‌های بیولوژیک در طبیعت با پیچیدگی‌های غیرمنتظره‌ای روبرو هستند که مستقیماً بر بقا و دقت حرکت موجودات زنده تأثیر می‌گذارد.