هیدروژن سبز در ایران؛ فرصتی صادراتی یا چالش سرمایه‌گذاری پرهزینه؟

هیدروژن سبز در ایران می‌تواند به یک فرصت استراتژیک برای صادرات تبدیل شود، اما تحقق این هدف مستلزم عبور از چالش‌های فنی، هزینه‌ای و زیرساختی بسیار پیچیده است.

ایران با بهره‌گیری از پتانسیل بالای انرژی‌های خورشیدی و بادی، پتانسیل بالایی برای ورود به بازار جهانی سوخت‌های پاک دارد. با این حال، تفاوت میان ظرفیت فنی و سودآوری اقتصادی، مسیر توسعه این صنعت را با ابهاماتی روبه‌رو کرده است.

چالش‌های اقتصادی و هزینه‌های تولید هیدروژن سبز

هزینه تولید هر کیلوگرم هیدروژن تحت تأثیر متغیرهای متعددی از جمله قیمت برق، نرخ تأمین مالی و هزینه‌های تصفیه آب قرار دارد. مطالعات مختلف، طیفی از ارقام را پیشنهاد می‌دهند که نشان‌دهنده عدم قطعیت در این حوزه است.

این تفاوت فاحش در قیمت‌ها نشان می‌دهد که مقیاس پروژه و محل احداث نقش تعیین‌کننده‌ای در رقابت‌پذیری محصول نهایی دارند.

سرمایه‌گذاری عظیم و نیاز به زیرساخت‌های صادراتی

بر اساس مدل‌سازی‌های بلندمدت، ایجاد ظرفیت‌های جدید تولید در ایران می‌تواند نیازمند سرمایه‌گذاری بین ۱۲ تا ۱۵ میلیارد دلار باشد. این سرمایه‌گذاری تنها شامل خرید تجهیزات نیست، بلکه پوشش‌دهنده زیرساخت‌های گسترده‌ای است:

• احداث نیروگاه‌های خورشیدی و بادی گسترده
• تأسیس واحدهای الکترولایزر و ذخیره‌سازی
• ایجاد خطوط انتقال و زیرساخت‌های بندرگاهی
• توسعه زنجیره تولید آمونیاک برای تسهیل حمل‌ونقل

در واقع، به دلیل چگالی حجمی پایین هیدروژن، تبدیل آن به آمونیاک سبز برای صادرات دریایی، به دلیل وجود زیرساخت‌های شناخته‌شده، منطقی‌تر و اقتصادی‌تر به نظر می‌رسد.

بحران آب؛ مانعی بر سر راه هیدروژن سبز

تولید هیدروژن از طریق الکترولیز، به مقدار قابل‌توجهی آب خالص نیاز دارد. در یک کشور با چالش کم‌آبی مانند ایران، این موضوع می‌تواند یک محدودیت جدی باشد. تولید هر کیلوگرم هیدروژن به حداقل ۹ لیتر آب نیاز دارد که با احتساب تلفات و تصفیه، این رقم افزایش می‌یابد.

استقرار تأسیسات در مناطق ساحلی و استفاده از آب دریا پس از فرآیند نمک‌زدایی، می‌تواند فشار بر منابع آب شیرین را کاهش دهد، هرچند این راهکار خود هزینه‌های انرژی و زیست‌محیطی جدیدی را به همراه دارد.

نتیجه‌گیری: از ظرفیت فنی تا بازار واقعی

هیدروژن سبز برای ایران یک مسیر پربازده اما پرریسک است. برای تبدیل شدن به یک قدرت صادراتی، کشور باید از تمرکز صرف بر تولید، به سمت طراحی زنجیره کامل شامل قراردادهای خرید قطعی، مدیریت منابع آب و توسعه زیرساخت‌های انتقال حرکت کند. بدون وجود مشتری مشخص و مسیر صادراتی تضمین‌شده، سرمایه‌گذاری در این حوزه می‌تواند منجر به ایجاد ظرفیت‌های بلااستفاده شود.