تنظیم‌گری نامناسب پلتفرم‌ها؛ عاملی برای تقویت بازار غیررسمی و قاچاق

در نشست تخصصی بررسی چالش‌های نظارتی بر بازار آنلاین، کارشناسان و فعالان حوزه تجارت الکترونیک هشدار دادند که تنظیم‌گری نامتناسب و اعمال قوانین سخت‌گیرانه بر پلتفرم‌های دیجیتال، نه تنها به مبارزه با قاچاق کمک نمی‌کند، بلکه موجب رونق یافتن بازار غیررسمی و فرار از نظارت می‌شود.

چالش‌های نظارتی در تقابل با بازار فیزیکی

در جریان پنل بررسی قاچاق در بازار آنلاین، نمایندگان نهادهای قضایی و کسب‌وکارهای دیجیتال به تفاوت‌های ساختاری در روش‌های نظارتی پرداختند. برخلاف بازار سنتی، در فضای مجازی سازوکارهای ضبط کالا و برخورد با متخلفان هنوز با چالش‌های جدی روبروست.

مدیرکل پیشگیری ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز اشاره کرد که علی‌رغم اصلاح قوانین، دستورالعمل‌های فعلی در برخورد با سکوهای آنلاین عمدتاً به سطح تذکر و اخطار محدود شده است. این امر نشان‌دهنده یک رویکرد تسامح‌آمیز از سوی حاکمیت برای حمایت از تجارت الکترونیک است.

"آمار کشفیات قاچاق در فضای فیزیکی همچنان چندین برابر فضای مجازی است که نشان‌دهنده نیاز به بازنگری در ابزارهای نظارتی است."

تأثیر قوانین سخت‌گیرانه بر رشد بازار غیررسمی

یکی از محورهای اصلی بحث، تأثیر ممنوعیت‌های وارداتی بر وضعیت بازار بود. کارشناسان معتقدند اگر مصرف‌کننده نتواند نیاز خود را از طریق مسیرهای رسمی و با قیمت مناسب تأمین کند، ناگزیر به استفاده از مسیرهای غیرقانونی خواهد بود.

در این راستا، نکات زیر در مورد تبعات تنظیم‌گری نادرست مطرح شد:

• کاهش رقابت: هزینه‌های بالای نظارت بر پلتفرم‌ها باعث می‌شود فروشندگان به جای فضای آنلاین، به سمت بازارهای فیزیکی با نظارت کمتر حرکت کنند.
• ریسک اصالت کالا: محدودیت‌های وارداتی در حوزه‌های سلامت‌محور، منجر به تردید در اصالت محصولات و تهدید سلامت مصرف‌کننده شده است.
• عدم تناسب با ابعاد اقتصاد: تمرکز بیش از حد بر نظارت بر پلتفرم‌ها، تنها ۶ درصد از اقتصاد کشور را هدف قرار می‌دهد در حالی که بخش بزرگی از بازار خارج از این رادارهای نظارتی است.

ضرورت گذار به تنظیم‌گری چابک

فعالان حوزه فناوری بر این باورند که با توجه به سرعت بالای تحولات تکنولوژیک، قوانین سنتی کارایی خود را از دست داده‌اند. آن‌ها خواستار ایجاد یک تنظیم‌گری چابک هستند که بر اساس میزان ریسک فعالیت هر پلتفرم، قوانین را اعمال کند.

شفافیت پلتفرم‌ها باید به عنوان یک مزیت برای دستگاه‌های نظارتی تلقی شود، نه به عنوان ابزاری برای افزایش هزینه‌های کسب‌وکار. در واقع، فعالان اقتصادی آمادگی پرداخت هزینه کنترل را دارند، اما از هزینه بلاتکلیفی و عدم قطعیت حقوقی گریزان هستند.

در نهایت، ایجاد یک مجموعه فرادستگاهی برای هماهنگی میان نهادهای مختلف و تعیین دوره‌های گذار برای اجرای قوانین جدید، از جمله راهکارهای پیشنهادی برای حفظ رشد اقتصاد دیجیتال و مبارزه موثر با قاچاق است.