ناترازی انرژی در ایران؛ هشدار متخصصان درباره بحران گاز و برق در زمستان

هشدار جدی متخصصان درباره ناترازی انرژی در ایران نشان می‌دهد که کشور با بحرانی چندجانبه در تأمین گاز و برق در فصل سرما روبه‌رو است. این وضعیت که ریشه در سال‌ها مدیریت نادرست دارد، می‌تواند تولیدات صنعتی و پایداری اقتصادی را به شدت تهدید کند.

بحران تأمین گاز و چالش‌های زمستان پیش رو

دکتر هاشم اورعی، استاد دانشگاه صنعتی شریف، با اشاره به کاهش ظرفیت تولید گاز کشور، تأکید کرد که آسیب‌های وارده به زیرساخت‌ها منجر به از دست رفتن حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت روزانه شده است. وی خاطرنشان کرد که اگرچه تلاش‌هایی برای بازگرداندن ظرفیت‌ها به مدار صورت گرفته، اما بازگشت کامل به سطح مطلوب زمان‌بر خواهد بود.

بر اساس تحلیل‌های تخصصی، در روزهای سرد زمستان مصرف بخش خانگی و تجاری می‌تواند به ۶۵۰ میلیون مترمکعب در روز برسد که این امر فضای بسیار محدودی برای صنایع و نیروگاه‌ها باقی می‌گذارد. این ناترازی، چالش اصلی مدیریت انرژی در ماه‌های آینده خواهد بود.

پیوند بحرانی ناترازی گاز و تولید برق

یکی از پیچیده‌ترین ابعاد این بحران، وابستگی متقابل حامل‌های انرژی است. کمبود گاز منجر به کاهش تولید برق در نیروگاه‌های گازی می‌شود و این چرخه باعث ایجاد ناترازی ترکیبی می‌گردد. در این میان، جایگزینی سوخت‌های مایع مانند مازوت با گاز، به دلایل زیر با محدودیت جدی روبروست:

• آلودگی هوا: استفاده از مازوت با سطح گوگرد بالا در نزدیکی شهرها.
• محدودیت لجستیک: عدم توانایی شبکه حمل‌ونقل در جابه‌جایی حجم بالای سوخت مایع.
• محدودیت فنی: عدم امکان تغییر سریع ساختار نیروگاه‌ها از گاز به سوخت مایع.

پیامدهای اقتصادی و نقش بخش خصوصی

بخش مولد اقتصاد، یعنی صنعت، بزرگترین قربانی این ناترازی است. وقتی هم‌زمان با کمبود گاز، صنایع با محدودیت برق نیز مواجه می‌شوند، روند تولید با افت شدید روبرو شده و در نهایت منجر به افزایش قیمت‌ها و تورم می‌شود. مقایسه با اقتصادهایی نظیر ترکیه نشان می‌دهد که پایداری انرژی، پیش‌ران اصلی رشد تولید ناخالص داخلی است.

"دولت نمی‌تواند هم بر تصدی‌گری و کنترل بازار انرژی اصرار داشته باشد و هم قیمت تمام‌شده فعالیت‌های خود را به مردم تحمیل کند."

کارشناسان معتقدند برای خروج از این وضعیت، باید از تصدی‌گری دولت کاسته شده و اجازه رقابت واقعی به بخش خصوصی داده شود. سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های تجدیدپذیر و ارتقای فناوری صنایع برای کاهش شدت مصرف، از جمله راهکارهای کلیدی برای عبور از این بحران است.

نتیجه‌گیری و راهکار بلندمدت

عبور از بحران ناترازی انرژی نیازمند گذار از نگاه کوتاه‌مدت و سیاسی به برنامه‌ریزی‌های ۱۰ ساله است. مدیریت تقاضا، اصلاح ساختار قیمت‌گذاری متناسب با تورم و حمایت مستقیم از اقشار آسیب‌پذیر، در کنار بهینه‌سازی تجهیزات صنعتی، تنها مسیرهای ممکن برای حفظ پایداری اقتصاد و تأمین نیازهای پایه جامعه هستند.