قیمت مسکن و بحران خانه‌دار شدن؛ انتظار ۸۰ ساله برای ۴۰ درصد جامعه

بحران قیمت مسکن و عدم کارآمدی سیاست‌های حمایتی دولت، فاصله میان توان مالی مردم و امکان مالکیت را به شکلی بی‌سابقه افزایش داده است. پژوهشگران اقتصادی هشدار می‌دهند که ساختار فعلی یارانه‌ها، به‌جای کمک به اقشار آسیب‌پذیر، در حال تقویت قدرت خرید طبقات متوسط و مرفه است.

شکاف عمیق در توزیع یارانه‌های مسکن

فردین یزدانی، پژوهشگر اقتصاد مسکن، معتقد است که نظام حمایتی ایران از گذشته تاکنون با چالش جدی عدم هدفمندی روبرو بوده است. او اشاره می‌کند که برنامه‌هایی نظیر مسکن مهر و مسکن ملی، علی‌رغم نام‌های حمایتی، بیشتر به نفع گروه‌های با درآمد متوسط عمل کرده‌اند.

بر اساس تحلیل‌های تاریخی، توزیع منابع در سال‌های گذشته نشان می‌دهد که:

• تنها حدود ۲۰ درصد از منابع مالی به گروه‌های کم‌درآمد اختصاص یافته است.
• بخش عمده‌ای از زمین‌های تخصیص‌یافته (حدود ۲۵ درصد) نصیب طبقات بالاتر شده است.
• حانوارهای زیر خط فقر عملاً از چرخه حمایت‌های دولتی حذف شده‌اند.

چرا زمین رایگان دیگر معجزه نمی‌کند؟

در گذشته، واگذاری زمین می‌توانست یکی از راه‌های اصلی برای تسهیل روند خانه‌دار شدن باشد؛ اما امروز با توجه به نرخ تورم افسارگسیخته، این سیاست کارایی خود را از دست داده است. قیمت مسکن به دلیل هزینه‌های سرسام‌آور ساخت‌وساز، چنان افزایش یافته که حتی با داشتن زمین، توان مالی خانواده‌ها برای تکمیل پروژه کافی نیست.

"دوره انتظار برای خرید یک واحد مسکونی ۷۰ متری برای ۴۰ درصد پایین جامعه، به حدود ۸۰ سال رسیده است که عملاً به معنای غیرممکن بودن این هدف در طول عمر یک فرد است."

ضرورت تغییر پارادایم: از مالکیت به مسکن اجتماعی

با توجه به اینکه نزدیک به ۵۰ درصد جامعه توان بازپرداخت تسهیلات بانکی را ندارند، مدل‌های سنتی وام و مالکیت دیگر پاسخگوی نیازهای امروز نیستند. کارشناسان پیشنهاد می‌کنند که دولت باید تمرکز خود را از «اجبار به مالکیت» به سمت توسعه زیرساخت‌های زیر تغییر دهد:

در نهایت، بدون بازنگری اساسی در سیاست‌های توزیع منابع و تغییر جهت به سمت مدل‌های مسکن اجتماعی، شکاف طبقاتی در حوزه سکونت تنها عمیق‌تر خواهد شد و بخش بزرگی از جامعه همچنان در حاشیه و سکونتگاه‌های غیررسمی باقی خواهند ماند.