درآمد ترانزیتی ایران؛ جهش سهم ایران در تجارت افغانستان با سقوط مسیر پاکستان

تغییرات بنیادین در معادلات تجاری منطقه، فرصتی بی‌سابقه برای تقویت درآمد ترانزیتی ایران فراهم کرده است. با انسداد مسیرهای سنتی در پاکستان و افغانستان، کریدورهای ایرانی از جمله بندر چابهار و راه‌آهن خواف-هرات، به جایگزینی استراتژیک برای تأمین نیازهای این کشور تبدیل شده‌اند.

تحول در زنجیره تأمین؛ ایران بزرگ‌ترین تأمین‌کننده افغانستان

گزارش‌های اخیر بانک جهانی نشان می‌دهد که جایگاه اقتصادی ایران در نزدیکی همسایگان خود به شدت تقویت شده است. در حالی که مسیرهای مرزی پاکستان با چالش‌های جدی روبه‌رو هستند، ایران توانسته است سهم خود را در بازار گسترده افغانستان افزایش دهد.

• سهم واردات: ۳۱.۱ درصد از کالاهای وارداتی افغانستان از مبدأ ایران تأمین می‌شود.
• نقش ترانزیتی: حدود ۶۰ درصد از کالاهای عبوری به مقصد افغانستان، از مسیرهای ایران عبور می‌کنند.
• مقایسه رقبا: امارات با ۱۸.۱ درصد و چین با ۸.۳ درصد در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

سقوط بی‌سابقه ترانزیت پاکستان و جهش ریلی ایران

در حالی که مسیرهای سنتی در پاکستان با افت شدیدی مواجه شده‌اند، زیرساخت‌های ریلی ایران شاهد یک تحول چشمگیر هستند. این تغییر مسیر، تنها یک جابه‌جایی موقت نیست، بلکه بازآرایی نقشه لجستیک منطقه است.

آمارها نشان می‌دهند که تعداد کانتینرهای عبوری از پاکستان از ۸۹ هزار به کمتر از ۱۲ هزار کانتینر رسیده است که این امر فرصت طلایی برای توسعه درآمد ترانزیتی ایران محسوب می‌شود.

چالش‌های پیش رو برای تثبیت جایگاه لجستیکی

با وجود پتانسیل‌های بالای بندر چابهار و گذرگاه‌های مرزی مانند میلک و دوغارون، ایران برای تبدیل این فرصت به درآمد پایدار باید بر سه چالش اصلی غلبه کند:

1. هزینه و زمان: رقابت با سایر کریدورهای منطقه از نظر قیمت تمام‌شده.
2. زیرساخت‌ها: نیاز به توسعه پایانه‌های بارگیری، انبارها و تجهیزات گمرکی.
3. ثبات قوانین: ایجاد پیش‌بینی‌پذیری در تعرفه‌ها و تشریفات مرزی برای تجار.

در نهایت، موفقیت ایران در این رقابت منطقه‌ای، بستگی به این دارد که آیا می‌تواند از یک مسیر عبوری ساده، به یک زنجیره کامل لجستیکی تبدیل شود یا خیر. بهره‌گیری از ظرفیت‌های دریایی چابهار و شبکه ریلی، کلید اصلی در این مسیر است.