یوسف خنجی؛ بازرگانی که با الگوبرداری از منچستر، صنعت نساجی بندرعباس را آغاز کرد

یوسف خنجی، بازرگان برجسته اهل بندرلنگه، با جابه‌جایی از دنیای تجارت دریایی به عرصه تولید صنعتی، نخستین کارخانه نساجی و بافندگی را در سال ۱۳۰۹ در بندرعباس پایه‌گذاری کرد که نقطه عطفی در تاریخ اقتصادی هرمزگان محسوب می‌شود.

از بازرگانی در خلیج فارس تا تجربه در هند

یوسف خنجی که در سال ۱۲۶۶ در خانواده‌ای بازرگانی در بندرلنگه متولد شد، از همان سال‌های جوانی با پیچیدگی‌های مبادلات اقتصادی آشنا گردید. او که با تکیه بر دانش پدر خود، لطفعلی، در مسیر تجارت دریایی گام برداشت، با رکود اقتصادی منطقه در سال ۱۲۸۰، فعالیت‌های خود را به بحرین گسترش داد.

تجربه بین‌المللی او با حضور در بازارهای هندوستان و مدیریت نمایندگی‌های تجاری در آن منطقه، دیدگاهی وسیع نسبت به بازارهای جهانی برای وی ایجاد کرد. این حضور در شبه‌قاره هند، مسیر آشنایی او با شیوه‌های نوین اقتصادی را هموار ساخت.

تأثیر صنعت منچستر بر تحول نساجی در بندرعباس

سفرهای خنجی به اروپا، به‌ویژه بازدید از قطب صنعتی منچستر در انگلستان، نگاه او را از بازرگانی صرف به سمت سرمایه‌گذاری صنعتی تغییر داد. او با مشاهده قدرت تولید ماشین‌آلات نساجی در اروپا، تصمیم گرفت این فناوری را به زادگاه خود بیاورد.

در سال ۱۳۰۹، وی با واردات تجهیزات پیشرفته از انگلستان، کارخانه خود را در محله خواجه‌عطا بندرعباس راه‌اندازی کرد. مشخصات فنی این واحد صنعتی در آن دوران عبارت بود از:

• تعداد دوک‌ها: ۴,۲۰۰ عدد
• ساعات فعالیت: ۲۰ ساعت در روز
• نظام کاری: ۳ نوبت کاری مداوم

این مجموعه با ایجاد اشتغال گسترده، نقش مهمی در تنوع‌بخشی به ساختار اقتصادی بندرعباس ایفا کرد.

گسترش فعالیت‌ها به تهران و میراث فرهنگی

خنجی تلاش کرد تا فعالیت‌های صنعتی خود را به پایتخت نیز گسترش دهد. او با تهیه تجهیزات از انگلستان و انتقال آن‌ها از طریق بندر خرمشهر، قصد راه‌اندازی کارخانه‌ای در محدوده حسن‌آباد تهران را داشت؛ هرچند موانع اداری و دولتی مانع از تکمیل این پروژه شد.

علاوه بر صنعت، او در عرصه‌های فرهنگی نیز فعال بود و اقدامات زیر را به ثبت رساند:

میراث یوسف خنجی، تنها یک کارخانه نبود؛ بلکه نمادی از پیوند میان تجربه تجارت دریایی جنوب و فناوری مدرن اروپایی برای عبور از اقتصاد بازرگانی به اقتصاد تولیدی بود.

یوسف خنجی در سال ۱۳۵۴ در فرانسه درگذشت، اما نام او به عنوان پیشگام صنعت نساجی و بازرگانی مدرن در تاریخ اقتصادی ایران، به‌ویژه در منطقه هرمزگان، ماندگار شد.