استرس اکسیداتیو؛ عامل پنهان در اختلال یادگیری و نقص‌های شناختی کودکان

پژوهش‌های جدید علمی نشان می‌دهند که عدم تعادل در توازن شیمیایی سلول‌ها و پدیده استرس اکسیداتیو می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در بروز دشواری‌های یادگیری و حافظه در کودکان ایفا کند. این یافته‌ها مسیر تازه‌ای را برای درک بهتر اختلالات شناختی و مدیریت ناتوانی‌های آموزشی باز می‌کند.

اختلال یادگیری خاص، که شامل ناتوانی در مهارت‌هایی نظیر خواندن، ریاضیات و نگارش است، سالانه بخش بزرگی از کودکان استثنایی را درگیر می‌کند. برآوردهای جهانی نشان می‌دهد که بین ۵ تا ۱۵ درصد از کودکان در سطح جهان با این چالش‌های ادراکی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

نقش مولکول‌های مخرب در اختلال یادگیری

در حالی که علت‌های وراثتی و محیطی همواره مطرح بوده‌اند، تمرکز بر استرس اکسیداتیو ابعاد جدیدی را آشکار کرده است. مغز به دلیل نیاز مبرم به اکسیژن، در برابر گونه‌های فعال شیمیایی بسیار آسیب‌پذیر است. زمانی که سیستم‌های دفاعی سلولی ضعیف شوند، مولکول‌های زیستی دچار آسیب شده و مسیرهای پیام‌رسان عصبی مختل می‌گردند.

بررسی‌های انجام شده توسط محققان دانشگاه‌های محقق اردبیلی و کردستان، نشان داد که در کودکان مبتلا به اختلال یادگیری، شاخص‌های مخرب در سطح بالاتری قرار دارند. یکی از این شاخص‌ها، ماده مالون دی‌آلدهید است که نشان‌دهنده آسیب به چربی‌های سلولی می‌باشد.

امکان تشخیص زودهنگام با نشانگرهای زیستی

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها در مدیریت این اختلالات، تکیه بر ارزیابی‌های ذهنی و رفتاری است. با این حال، یافته‌های این مطالعه مروری نشان می‌دهد که استفاده از نشانگرهای عینی زیستی می‌تواند دقت تشخیص را به شدت بالا ببرد.

«موادی نظیر کینورنین، مالون دی‌آلدهید و کوآنزیم کیوتن در تفکیک دقیق کودکان دچار اختلال یادگیری از افراد سالم عملکرد بسیار موفقی از خود نشان داده‌اند.»

اگرچه هنوز هماهنگی کاملی میان این فاکتورها و نمرات آزمون‌های هوش یافت نشده است، اما پتانسیل این مواد برای تعیین شدت اختلال و ارزیابی پاسخ به درمان‌های آینده بسیار بالا ارزیابی می‌شود.