بازار کار ایران؛ رمزگشایی از شکاف جنسیتی و موانع اشتغال زنان

شکاف جنسیتی در بازار کار ایران نشان‌دهنده یک تناقض عمیق میان افزایش سطح تحصیلات زنان و محدودیت‌های شدید در بهره‌گیری از توانمندی‌های اقتصادی آنان است. در حالی که نیمی از صندلی‌های دانشگاهی کشور در اختیار زنان است، موانع نهادی و فرهنگی مانع از تبدیل این سرمایه انسانی به رشد پایدار اقتصادی شده است.

آسیب‌شناسی ساختاری؛ از سقف شیشه‌ای تا تفکیک شغلی

تحلیل‌های موجود از وضعیت بازار کار ایران حاکی از وجود دو مانع اصلی است: «تفکیک افقی» و «تفکیک عمودی». در تفکیک افقی، فعالیت‌های زنان عمدتاً به بخش‌های کم‌درآمد مانند خدمات و آموزش محدود شده است. از سوی دیگر، تفکیک عمودی باعث شده تا تنها ۱۹ درصد از جایگاه‌های مدیریتی به زنان اختصاص یابد.

علاوه بر این، پدیده «سقف شیشه‌ای» در لایه‌های تصمیم‌گیری، مانعی نامرئی برای پیشرفت زنان محسوب می‌شود. نبود سازوکارهای حمایتی مانند تسهیلات مادری و وجود کلیشه‌های سنتی، زنان را در چرخه‌ای از ناامنی شغلی و دستمزدهای نامناسب گرفتار کرده است.

آمار و واقعیت؛ شکاف عمیق مشارکت و بیکاری

داده‌های آماری نشان می‌دهد که فاصله میان مردان و زنان در حوزه اشتغال بسیار چشمگیر است. در حالی که نرخ مشارکت مردان حدود ۶۸ درصد است، این رقم برای زنان به طرز نگران‌کننده‌ای پایین است. در ادامه، مقایسه‌ای از وضعیت اشتغال در بهار ۱۴۰۵ ارائه شده است:

نکته حائز اهمیت این است که امنیت شغلی برای زنان بسیار پایین‌تر است. احتمال از دست دادن شغل برای یک زن روستایی حدود ۴۹ درصد و برای زن شهری ۳۶ درصد گزارش شده، در حالی که این رقم برای مردان بسیار ناچیز است.

موانع قانونی و راهکارهای پیش رو

برخی مواد قانونی در قانون مدنی و مقررات کار، استقلال حرفه‌ای زنان را تضعیف کرده‌اند. محدودیت‌هایی نظیر شرایط مرخصی زایمان و سن بازنشستگی، از جمله عواملی هستند که کارفرمایان را از استخدام زنان دلسرد می‌کنند. همچنین، دشواری در دسترسی به تسهیلات بانکی به دلیل نبود ضامن مرد، نرخ کارآفرینی زنان را محدود کرده است.

«تحقق عدالت جنسیتی مستلزم اصلاحات ریشه‌ای در قوانین، توسعه زیرساخت‌های مراقبتی مانند مهدکودک و تغییر نگرش‌های اجتماعی نسبت به نقش زنان است.»

برای بهبود وضعیت بازار کار ایران، ضروری است که دولت با سرمایه‌گذاری در بخش خدمات مراقبتی و ایجاد الگوهای کاری انعطاف‌پذیر مانند دورکاری، موانع پیش روی زنان را مرتفع سازد.

در نهایت، رفع نابرابری‌های جنسیتی تنها یک مطالبه حقوقی نیست، بلکه ضرورتی برای جلوگیری از اتلاف سرمایه انسانی و جلوگیری از بازتولید فقر در خانواده‌های ایرانی است.