پیمان عدم تجاوز؛ ابتکار جدید عمان برای تأمین امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز

در پی تشدید تنش‌های نظامی در منطقه، عمان با ارائه طرحی جدید، خواستار ایجاد یک پیمان عدم تجاوز میان کشورهای ساحلی خلیج فارس شده است تا از وقوع درگیری‌های گسترده‌تر جلوگیری کند.

این ابتکار تازه که بر مشارکت مستقیم ایران تأکید دارد، با هدف ایجاد یک ساختار امنیتی مستقل و کاهش نفوذ قدرت‌های غیرمنطقه‌ای طراحی شده است.

ضرورت امنیت منطقه‌ای بدون حضور قدرت‌های خارجی

بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، در سخنرانی خود در دانشگاه کمبریج، بر این نکته تأکید کرد که امنیت پایدار در خلیج فارس تنها از طریق همکاری مستقیم کشورهای ساحلی میسر است. او معتقد است که پیمان عدم تجاوز باید جایگزین ترتیبات امنیتی انحصاری و وابسته به خارج شود.

نگرانی‌های اخیر کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس از پیامدهای حملات موشکی و پهپادی، انگیزه اصلی برای پذیرش این پیشنهاد است. این کشورها نگرانند که تقابل‌های بین‌المللی، امنیت زیرساخت‌های انرژی و مسیرهای تجاری آن‌ها را به خطر اندازد.

ریشه‌های تاریخی و تجربه‌های پیشین

پیشنهاد فعلی عمان یادآور نشست‌های تاریخی سال ۱۹۷۶ است؛ زمانی که پس از خروج بریتانیا، هشت کشور ساحلی برای تعیین سازوکارهای امنیت جمعی در مسقط گرد هم آمده بودند.

"امنیت خلیج فارس نمی‌تواند بدون مشارکت ایران تأمین شود؛ اختلافات سیاسی نباید به تهدیدی برای موجودیت سایر کشورها تبدیل گردد."

اگرچه در دهه‌های گذشته به دلیل تحولات سیاسی، ایران از بسیاری از ساختارهای امنیتی منطقه کنار گذاشته شده بود، اما واقعیت جغرافیایی نشان می‌دهد که نادیده گرفتن تهران، هرگونه توافق امنیتی را با چالش‌های ساختاری مواجه می‌کند.

محورهای اصلی مذاکرات و نقش تنگه هرمز

برای عملیاتی شدن این پیمان عدم تجاوز، مذاکرات پیشنهادی شامل مراحل زیر است:

• تفاهم بر سر امنیت سرزمینی و حفاظت از غیرنظامیان
• تضمین استمرار صادرات انرژی و فعالیت عادی بنادر
• ایجاد خطوط ارتباطی نظامی مستقیم میان کشورهای امضاکننده
• تدوین قواعد مشترک دریانوردی برای جلوگیری از برخورد شناورها

تنگه هرمز به عنوان حساس‌ترین نقطه، نخستین عرصه آزمون این توافق خواهد بود. تأمین امنیت عبور نفتکش‌ها و کشتی‌های تجاری در این آبراه، کلیدی‌ترین هدف در مراحل اولیه مذاکرات محسوب می‌شود.

نتیجه‌گیری: گذار از تقابل به همکاری

هرچند این پیمان قرار نیست تمامی تنش‌های خاورمیانه را حل کند، اما هدف اصلی آن جلوگیری از تبدیل اختلافات سیاسی به جنگ‌های مستقیم میان همسایگان است. ابتکار عمان تلاشی برای بازتعریف امنیت بر پایه مشارکت منطقه‌ای است تا هزینه‌های سنگین جنگ برای همه طرف‌ها کاهش یابد.