فرهنگ اهدای عضو؛ راه نجات بیماران از مرگ در صف انتظار پیوند

در حالی که پیشرفت‌های پزشکی در ایران توانایی انجام انواع پیوند را فراهم کرده است، آمار مرگ‌ومیر بیماران در فهرست انتظار پیوند اعضا همچنان نگران‌کننده است. واقعیت تلخ این است که هر دو تا سه ساعت یک بیمار در ایران پیش از رسیدن عضو مناسب، جان خود را از دست می‌دهد؛ شکافی بزرگ که تنها با تقویت فرهنگ اهدای عضو و مشارکت بخش‌های مختلف جامعه، از جمله صنعت دارو، قابل جبران است.

چالش‌های بزرگ در مسیر اهدای عضو در ایران

با وجود اینکه ایران جایگاه برجسته‌ای در حوزه پیوند کبد دارد و مرکز پیوند کبد شیراز در سطح جهانی پیشرو است، اما چالش‌های ساختاری و فرهنگی مانع از رسیدن به ظرفیت واقعی شده است. طبق آمارهای منتشر شده، سالانه بین ۳ تا ۴ هزار نفر در لیست انتظار پیوند فوت می‌کنند.

یکی از اصلی‌ترین موانع، عدم پذیرش مفهوم مرگ مغزی توسط خانواده‌هاست. بسیاری از بستگان بیمار، به دلیل مشاهده فعالیت‌های حیاتی مانند ضربان قلب یا تنفس مصنوعی، با واقعیت مرگ قطعی سازگار نمی‌شوند. نکته کلیدی اینجاست که تداوم ضربان قلب به معنای زنده بودن نیست و مرگ مغزی، پایان غیرقابل بازگشت عملکرد مغز است.

اهمیت داشتن کارت اهدای عضو

بر اساس پژوهش‌های انجام شده، داشتن کارت رسمی اهدای عضو می‌تواند روند تصمیم‌گیری را به شدت تغییر دهد:

• در صورت داشتن کارت: بیش از ۹۵ درصد خانواده‌ها به اهدای عضو رضایت می‌دهند.
• در صورت نبود کارت: میزان رضایت خانواده‌ها به حدود ۴۵ درصد کاهش می‌یابد.

ورود صنعت دارو به عرصه فرهنگ‌سازی سلامت

در اقدامی نو، شرکت‌های دارویی نیز برای کاهش مرگ‌ومیر در صف انتظار پیوند، وارد حوزه مسئولیت اجتماعی شده‌اند. شرکت‌هایی نظیر بهستان دارو با تأکید بر نقش خود در تأمین داروهای حیاتی پیوند، اکنون بر آموزش و آگاهی‌رسانی نیز تمرکز کرده‌اند.

این همکاری‌ها شامل موارد زیر است:

• آموزش پزشکان و تیم‌های درمانی درباره مدیریت موارد مرگ مغزی.
• تلاش برای افزایش آگاهی عمومی درباره تفاوت کما و مرگ مغزی.
• تأمین مستمر داروهای ضد رد پیوند برای بیماران تحت درمان.

وضعیت تأمین داروهای پیوند در شرایط بحرانی

با وجود چالش‌های ناشی از تحریم‌ها و شرایط اقتصادی، زنجیره تأمین داروهای پیوند در ایران با دقت مدیریت می‌شود. مدیران حوزه دارو اعلام کرده‌اند که ذخایر استراتژیک برای چندین ماه مصرف وجود دارد.

در نهایت، نجات جان بیماران در فهرست انتظار پیوند، نیازمند یک حرکت هماهنگ میان نظام سلامت، سیاست‌گذاران و فرهنگ عمومی جامعه است. تقویت فرهنگ اهدای عضو و کاهش تردید خانواده‌ها، تنها راه رسیدن به هدف ارتقای جایگاه ایران در سطح جهانی و کاهش مرگ‌ومیرهای سالانه است.