تکامل ژنتیکی در آند؛ چگونه آرسنیک بدن انسان را تغییر داد؟

پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهند که ساکنان ارتفاعات رشته‌کوه آند در آرژانتین، در پاسخ به هزاران سال مصرف آب‌های زیرزمینی حاوی آرسنیک، به یک سازگاری ژنتیکی منحصربه‌فرد دست یافته‌اند که به آن‌ها در مقابله با این ماده سمی کمک می‌کند.

چالش مرگبار در ارتفاعات آند

آب‌های زیرزمینی در مناطق مرتفع آرژانتین به‌طور طبیعی با مقادیر بسیار بالای آرسنیک آلوده هستند؛ ماده‌ای که مواجهه طولانی‌مدت با آن می‌تواند منجر به سرطان و آسیب‌های شدید پوستی شود. در شهر سن‌آنتونیو د لس کبرس که در ارتفاع ۳۷۷۵ متری قرار دارد، میزان آرسنیک پیش از راه‌اندازی سیستم‌های تصفیه، تا ۲۰ برابر حد مجاز سازمان جهانی بهداشت می‌رسید.

با این حال، شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهد که انسان‌ها دست‌کم از ۷ تا ۱۱ هزار سال پیش در این مناطق مستقر بوده‌اند. این قدمت طولانی، زمینه‌ساز یک فرآیند تکاملی برای بقا در محیطی بسیار دشوار شده است.

سازگاری ژنتیکی و فرآیند دفع سموم

بررسی‌های علمی نشان داده است که بدن این افراد، آرسنیک را با مسیری متفاوت از سایر جمعیت‌های انسانی پردازش می‌کند. فرآیند سوخت‌وساز این ماده در بدن به دو مرحله اصلی تقسیم می‌شود:

• آرسنیک مونومتیله (MMA): ترکیبی بسیار سمی که در بدن تولید می‌شود.
• آرسنیک دی‌متیله (DMA): ترکیبی که دفع آن از طریق ادرار بسیار آسان‌تر است.

ساکنان منطقه آند با تولید بیشتر ترکیب DMA و کاهش سطح ترکیب سمی MMA، توانسته‌اند تجمع مواد خطرناک را در بدن خود به حداقل برسانند.

نقش کلیدی ژن AS3MT در تکامل انسان

تحلیل‌های ژنتیکی بر روی نمونه‌های دی‌ان‌ای زنان ساکن این منطقه، نشان‌دهنده وجود واریانت‌های خاص در نزدیکی ژن AS3MT است. این ژن مسئول تولید آنزیمی است که آرسنیک را به فرم‌های قابل دفع تبدیل می‌کند.

«این یافته‌ها از نخستین شواهد مستقیم سازگاری تکاملی انسان با یک ماده شیمیایی سمی در جهان محسوب می‌شوند.»

در واقع، انتخاب طبیعی در طول نسل‌ها، افرادی را که این ویژگی ژنتیکی محافظتی را داشتند، برای بقا و تولیدمثل برگزیده است. این الگو در مطالعات دیگر بر روی جمعیت‌های بنگلادش نیز با شناسایی ژن‌های FMO و GSTO تایید شده است.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

اگرچه این سازگاری ژنتیکی یک پیشرفت تکاملی خیره‌کننده برای ساکنان آند است، اما نباید آن را به معنای مصونیت کامل دانست. آرسنیک همچنان یک تهدید جدی برای سلامت عمومی است و این ویژگی تنها می‌تواند اثرات مخرب آن را در سطح سلولی کاهش دهد.