رشد ۲۷ برابری کتاب‌های ترجمه در ایران؛ آیا ادبیات بومی در خطر است؟

آمارهای جدید منتشر شده از وضعیت صنعت نشر در ایران، نشان‌دهنده یک شکاف عمیق میان افزایش تعداد عناوین و کاهش شدید شمارگان کتاب است. در حالی که تنوع موضوعی در بازار کتاب رو به افزایش است، کاهش قدرت خرید و افزایش هزینه‌های تولید، باعث شده تا حجم انتشار هر اثر به شکل چشم‌گیری افت کند.

روند صعودی عناوین ترجمه و چالش‌های اقتصادی

بر اساس گزارش‌های آماری، صنعت نشر ایران از سال ۱۳۶۱ تا ۱۴۰۴ شاهد تحولی بنیادین بوده است. یکی از بارزترین تغییرات، رشد خیره‌کننده کتاب‌های ترجمه است که از تنها ۹۵۸ عنوان در سال ۱۳۶۱ به بیش از ۲۵ هزار عنوان در سال ۱۴۰۴ رسیده است؛ این یعنی رشدی ۲۷ برابری در طی این چهار دهه.

کارشناسان معتقدند این اقبال به آثار ترجمه، از دو منظر قابل بررسی است:

• پویایی فرهنگی: ورود جریان‌های فکری و ادبیات جهان به ذائقه مخاطب ایرانی.
• ضرورت اقتصادی: کاهش هزینه‌های تولید و قوانین ساده‌تر در مقایسه با آثار تألیفی.

تضاد میان تألیف و ترجمه در بازار کتاب

در حالی که تعداد عناوین تألیفی به اوج خود یعنی حدود ۸۵ هزار عنوان رسیده است، اما این افزایش تنوع با کاهش کیفیت و کمیت در انتشار همزمان شده است. جدول زیر مقایسه‌ای از وضعیت نشر را نشان می‌دهد:

تهدید ادبیات بومی و پدیده ناشران کتاب‌ساز

رونق بی‌قاعده کتاب‌های ترجمه، بخش تاریکی را نیز در صنعت نشر ایجاد کرده است. ظهور گروهی از ناشران که با دست‌کاری در ترجمه‌های موجود و بدون پرداخت حق مترجم، به دنبال سودهای کلان هستند، باعث شده تا ادبیات بومی و نویسندگان ایرانی در حاشیه قرار گیرند.

«کاهش دستمزد نویسندگان و کاهش تیراژ آثار ایرانی، نتیجه مستقیم تمرکز سرمایه ناشران بر روی آثار ترجمه است.»

این وضعیت باعث شده است که بسیاری از فعالان فرهنگی، نبود قوانین مشخص برای ساماندهی به حوزه ترجمه را یکی از اصلی‌ترین چالش‌های پیش روی نویسندگان و ناشران بومی بدانند.

در نهایت، اگرچه افزایش تنوع عناوین در بازار نشر می‌تواند نشانه پویایی باشد، اما تداوم کاهش شمارگان و غلبه اقتصاد بر هنر، می‌تواند منجر به آسیب‌های جبران‌ناپذیر به هویت ادبی ایران شود.