آسیب‌های زیست‌محیطی جنگ؛ خسارت ۲۵ هزار میلیاردی به اکوسیستم‌های ایران

آسیب‌های زیست‌محیطی ناشی از درگیری‌های نظامی، فراتر از تلفات انسانی، زخم‌های عمیقی بر پیکره خاک، آب و هوای زمین بر جای می‌گذارند که ممکن است برای دهه‌ها یا حتی قرن‌ها جبران‌ناپذیر باشند. در آستانه روز جهانی مقابله با آثار جنگ بر محیط زیست، متخصصان بر ضرورت توجه به این پیامدهای فرامرزی تأکید می‌کنند.

خسارت‌های میلیاردی به اکوسیستم‌های طبیعی ایران

برآوردها نشان می‌دهند که پیامدهای زیست‌محیطی جنگ‌های تحمیلی اخیر در حوزه‌های دریایی، انسانی و طبیعی، هزینه‌ای بالغ بر ۲۵ هزار میلیارد تومان را به همراه داشته است. این آسیب‌ها شامل تخریب زیرساخت‌ها، آلودگی منابع آب و خاک و تهدید جدی زیستگاه‌های طبیعی است.

در جریان درگیری‌های اخیر، برخی از زیستگاه‌های حساس پس از حملات دچار آتش‌سوزی شدند و بخش‌هایی از اکوسیستم‌های تالابی و ساحلی نیز با چالش‌های جدی مواجه گشتند. این موضوع نشان می‌دهد که محیط زیست مرزهای سیاسی را نمی‌شناسد و اثرات آن می‌تواند به مقیاس جهانی گسترش یابد.

آلودگی نفتی و تهدید حیات در خلیج فارس

خلیج فارس به دلیل ساختار نیمه‌بسته خود، در برابر آلودگی‌های ناشی از جنگ بسیار آسیب‌پذیر است. حملات به تأسیسات استراتژیک می‌تواند منجر به انتشار آلاینده‌های خطرناکی نظیر فلزات سنگین و هیدروکربن‌ها در آب شود.

این آلودگی‌ها تأثیرات مخربی بر زنجیره غذایی دارند:

• آسیب به پلانکتون‌ها: تخریب نخستین حلقه زنجیره غذایی آبزیان.
• تخریب زیستگاه‌ها: آسیب به مراکز زادآوری و تولیدمثل گونه‌های دریایی.
• آلودگی سواحل: رسیدن گلوله‌های نفتی به سواحل قشم، هنگام و بندرعباس.

افزایش ردپای کربن و آسیب به پوشش گیاهی

جنگ تنها با آلودگی آب نیست، بلکه با انتشار گسترده گازهای گلخانه‌ای نیز همراه است. حریق مخازن سوخت در مناطق مختلف، منجر به انتشار میلیون‌ها تن دی‌اکسید کربن و ترکیبات آلی فرار شده است. کارشناسان میزان ردپای کربن ناشی از درگیری‌های اخیر را با ردپای کربن ۶۰ کشور در یک سال مقایسه کرده‌اند.

تضعیف درختان بلوط در جنگل‌های زاگرس بر اثر نشست مواد سمی، آن‌ها را در برابر آفات و بیماری‌های قارچی آسیب‌پذیر کرده و می‌تواند منجر به خشکیدگی گسترده جنگل‌ها شود.

علاوه بر این، آسیب به ایستگاه‌های هواشناسی در مناطق درگیر، دقت پیش‌بینی‌های جوی و مدیریت بحران را با چالش‌های جدی مواجه می‌کند.

نتیجه‌گیری

در نهایت، حفاظت از طبیعت در برابر پیامدهای جنگ، یک ضرورت اخلاقی و حقوقی است. با توجه به بحران‌های جهانی تغییرات اقلیمی، مقابله با تخریب محیط زیست در جریان جنگ‌ها باید در اولویت‌های دیپلماتیک و بین‌المللی قرار گیرد تا از نابودی غیرقابل بازگشت منابع زیستی جلوگیری شود.