فروپاشی فرمت مسکو؛ افزایش قدرت چانه‌زنی طالبان در برابر بازیگران جهانی

شکست دیپلماتیک در نشست فرمت مسکو نشان‌دهنده تغییری بنیادین در موازنه قدرت میان بازیگران بین‌المللی و حکومت طالبان است. عدم دستیابی به توافق بر سر مفاهیم امنیتی، قدرت چانه‌زنی کابل را در برابر فشارهای خارجی به شکل چشمگیری افزایش داده است.

فروپاشی اجماع در نشست هشتم فرمت مسکو

برای نخستین بار از زمان آغاز این سازوکار در سال ۲۰۱۷، هشتمین دور رایزنی‌های فرمت مسکو بدون صدور بیانیه مشترک به پایان رسید. برخلاف تصور عمومی، علت این گسست، موضوعاتی نظیر تحریم‌ها یا به‌رسمیت‌شناختن طالبان نبود؛ بلکه اختلاف بر سر نحوه توصیف تهدیدهای تروریستی از خاک افغانستان بود.

هیئت طالبان با مخالفت در برابر درج عباراتی که افغانستان را با تروریسم مرتبط می‌کرد، نشان داد که وقتی دسترسی‌های دیپلماتیک و همکاری‌های فنی بدون هیچ امتیاز متقابلی فراهم شود، کابل انگیزه‌ای برای پذیرش تعهدات مشترک نخواهد داشت.

رویکردهای متضاد؛ از روسیه تا اتحادیه اروپا

بازیگران اصلی منطقه، هر یک با محاسبات اختصاصی خود در حال تعامل با کابل هستند که این امر باعث از بین رفتن اهرم فشار جمعی شده است:

• روسیه: با خروج نام طالبان از فهرست سازمان‌های تروریستی و امضای توافقات نظامی، به دنبال مشارکت «عمل‌گرایانه» است، هرچند با وجود شناسایی هزاران شبه‌نظامی، همچنان بر مبارزه با داعش تمرکز دارد.
• چین: اولویت پکن حفظ ثبات برای پروژه‌های اقتصادی و مسیرهای ترانزیتی است، اما حملات به اتباع چینی در مناطق مرزی نشان می‌دهد که این رویکرد هنوز موفق به مهار تهدیدها نشده است.
• اروپا: تمرکز بر مسائل فنی و مدیریت مهاجرت، برلین و بروکسل را به سمت مذاکرات غیرمشروط سوق داده که می‌تواند منجر به مطالبه امتیازات بیشتر از سوی کابل شود.

بحران تروریسم و پیامدهای امنیتی برای منطقه

گزارش‌های سازمان ملل متحد هشدار می‌دهند که گروه‌هایی نظیر تحریک طالبان پاکستان (TTP) و القاعده از فضای باز در افغانستان بهره می‌برند. این فعالیت‌ها نه تنها ثبات پاکستان را به خطر انداخته، بلکه می‌تواند به یک بحران فرامنطقه‌ای تبدیل شود.

"تعامل با طالبان بدون تعیین خطوط قرمز روشن، خطر عادی‌سازی نقض حقوق بشر و حمایت از گروه‌های مسلح را به همراه دارد."

در حالی که پروژه‌های بزرگ زیرساختی مانند خط لوله گاز و راه‌آهن‌های منطقه‌ای در جریان هستند، عدم کنترل گروه‌های شبه‌نظامی در مناطق مرزی، امنیت این سرمایه‌گذاری‌های حیاتی را با تهدید جدی مواجه کرده است.

نتیجه‌گیری: ضرورت هماهنگی دیپلماتیک

وضعیت کنونی نشان می‌دهد که تعاملات پراکنده و بدون پیش‌شرط، تنها به مشروعیت بخشیدن به طالبان کمک می‌کند بدون آنکه امنیت منطقه را تضمین کند. برای خروج از این بن‌بست، کشورهای منطقه و قدرت‌های جهانی نیازمند یک چارچوب مشترک و هماهنگ هستند تا امتیازهای دیپلماتیک را مشروط به اقدامات ملموس در زمینه مبارزه با تروریسم کنند.