پرتوهای کیهانی مریخ؛ تهدیدی جدی برای سلامت قلب فضانوردان

تحقیقات جدید در حوزه زیست‌شناسی فضایی نشان می‌دهد که قرارگیری در معرض پرتوهای کیهانی طی سفر به مریخ می‌تواند آسیب‌های جبران‌ناپذیری به سیستم قلبی-عروقی وارد کند. این پژوهش هشدار می‌دهد که تابش‌های فضایی با ایجاد بافت‌های اسکار در قلب، ریسک نارسایی قلبی را به شدت افزایش می‌دهند.

آسیب‌های ناشی از تابش در قلب

مطالعه‌ای که اخیراً نتایج آن در ژورنال PLOS One منتشر شده، با استفاده از مدل‌های حیوانی به بررسی اثرات سفر به مریخ پرداخته است. در این آزمایش، موش‌هایی که تحت شرایط شبیه‌سازی‌شده تابش‌های مریخی قرار گرفتند، پس از یک سال با تغییرات ساختاری جدی در قلب مواجه شدند.

مشخص شده است که میزان بافت جوشگاه (اسکار) در اطراف مویرگ‌های قلب این گروه، نسبت به گروه کنترل تا دو برابر افزایش یافته است. این تجمع بافت اضافی مانع از انبساط طبیعی قلب شده و می‌تواند منجر به نارسایی عملکردی آن شود.

"این تجمع بافت ممکن است مانع از انبساط کافی قلب شود و در نتیجه خطر نارسایی قلبی را افزایش دهد."
— جان بیکر، استاد جراحی کالج پزشکی ویسکانسین

تفاوت میان اثر تابش و بی‌وزنی

یکی از نکات کلیدی این پژوهش، تفکیک اثر تابش از اثر بی‌وزنی است. در حالی که بی‌وزنی می‌تواند بر سیستم ایمنی تأثیر بگذارد، اما آسیب‌های ساختاری قلب تنها در گرو قرارگیری در معرض پرتوهای کیهانی مشاهده شد.

برای رسیدن به این نتایج، محققان از تجهیزات پیشرفته‌ای استفاده کردند:

• شبیه‌ساز پرتوهای کیهانی ناسا: برای بازسازی دقیق تابش‌های خارج از منظومه شمسی.
• مدل‌سازی سفر رفت‌وبرگشت: شبیه‌سازی شرایط فیزیکی سفر به مریخ.
• ایجاد شرایط بی‌وزنی: برای بررسی اثرات همزمان گرانش کم بر سلامت بدن.

چالش‌های پیش روی مأموریت‌های مریخی

اگرچه نتایج حاصل از موش‌ها به دلیل تفاوت‌های طول عمر با انسان نمی‌تواند به طور قطعی حکم نهایی را داشته باشد، اما شباهت ۹۰ درصدی ژنتیکی میان این دو گونه، اهمیت این یافته‌ها را دوچندان می‌کند.

برای موفقیت در مأموریت‌های طولانی‌مدت به مریخ، دانشمندان بر دو محور اصلی تمرکز کرده‌اند:

1. توسعه پوشش‌های محافظ پیشرفته برای بدنه فضاپیماها.
2. طراحی پروتکل‌های دارویی برای محافظت از بافت قلب در برابر تابش.

در نهایت، این مطالعه گامی مهم در جهت درک مخاطرات زیستی در سفر به اعماق فضا است و ضرورت تجهیز فضانوردان به ابزارهای حفاظتی پیشرفته را بیش از پیش نمایان می‌کند.