تغییر در سیاست‌های تنگه هرمز؛ استثنا برای چین، هند، قطر و عراق

در پی تشدید تنش‌ها و تداوم درگیری‌ها، گزارش‌ها حاکی از آن است که تهران تصمیم گرفته است کشتی‌های متعلق به چهار کشور هند، چین، قطر و عراق را از محدودیت‌های اعمال شده در تنگه هرمز مستثنی کند؛ اقدامی که می‌تواند معادلات ژئوپلیتیک منطقه را تغییر دهد.

استراتژی تهران برای دور زدن محاصره دریایی

بر اساس اظهارات مقامات پارلمانی ایران، شناورهای این چهار کشور می‌توانند بدون برخورد با محدودیت‌ها از این مسیر حیاتی عبور کنند. این تصمیم در حالی اتخاذ می‌شود که از ابتدای سال جاری میلادی، تنگه هرمز تحت تأثیر تنش‌های میان ایران و ائتلاف آمریکا و اسرائیل قرار داشته و ایالات متحده نیز محاصره دریایی بنادر جنوبی ایران را بازگردانده است.

تحلیلگران معتقدند این حرکت یک اقدام هوشمندانه برای پیدا کردن شکاف در تحریم‌ها است. با این حال، موفقیت این طرح کاملاً به واکنش واشینگتن بستگی دارد. اگر ایالات متحده این استثنائات را نپذیرد، امنیت کشتی‌های مذکور همچنان در معرض خطر خواهد بود.

منافع متقابل و تبادلات تجاری در تنگه هرمز

ایران از این سیاست استثنایی، منافع اقتصادی و سیاسی مشخصی را دنبال می‌کند. این کشور در ازای تسهیل عبور، به دنبال دستیابی به اهداف زیر است:

• تأمین دارو: بهره‌گیری از توان تولیدی هند برای مقابله با کمبودهای پزشکی.
• حمایت دیپلماتیک: تقویت موقعیت سیاسی با حمایت چین در عرصه‌های بین‌المللی.
• درآمدهای ترانزیت: دریافت هزینه‌های عبور از کشتی‌های چینی و هندی.
• تسهیل میانجی‌گری: حمایت از نقش قطر در تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ.

در جدول زیر، توزیع تقریبی نفت خلیج فارس که از این مسیر عبور می‌کند، آورده شده است:

چالش‌های امنیتی و ریسک‌های سیاسی برای شرکا

اگرچه این استثنائات فرصت‌های اقتصادی جدیدی ایجاد می‌کند، اما برای کشورهای درگیر، ریسک‌های سیاسی بزرگی نیز به همراه دارد. کشورهایی مانند هند و قطر که روابط نزدیکی با واشینگتن دارند، باید میان منافع اقتصادی خود و حفظ روابط با ایالات متحده تعادل برقرار کنند.

«اگر این حرکت موفقیت‌آمیز باشد، درآمد قابل توجهی برای ایران ایجاد خواهد کرد، چرا که چین بزرگترین خریدار نفت خام ایران است.»

علاوه بر فشارهای سیاسی، امنیت فیزیکی شناورها نیز تضمین شده نیست. گزارش‌ها نشان می‌دهد که از زمان آغاز درگیری‌ها، بیش از ۱۲۰ کشتی تجاری در منطقه مورد هدف قرار گرفته‌اند که نشان‌دهنده پیچیدگی بالای امنیت در تنگه هرمز است.

در نهایت، سیاست استثنا کردن برخی کشورها از محدودیت‌های تنگه هرمز، تلاشی است از سوی تهران برای جداسازی موضوعات تجاری و صادرات نفت از مذاکرات هسته‌ای. واکنش نهایی ایالات متحده تعیین خواهد کرد که آیا این استراتژی می‌تواند موازنه قدرت را در منطقه تغییر دهد یا خیر.