بحران منابع آبی تهران؛ ضرورت صیانت از آبخوان‌ها در سایه خشکسالی

در شرایط بحرانی تغییرات اقلیمی و کاهش مداوم بارش‌ها، منابع آبی تهران با چالشی جدی روبرو هستند که ضرورت مدیریت دقیق آبخوان‌ها و کاهش برداشت از ذخایر زیرزمینی را بیش از پیش نمایان می‌کند.

بحران کم‌آبی و نقش حیاتی آبخوان‌ها

با توجه به محدودیت منابع سطحی در سال‌های اخیر، امروزه حداقل ۳۵ درصد از نیاز آبی پایتخت از طریق منابع زیرزمینی تأمین می‌گردد. این موضوع باعث شده است که آبخوان‌ها به عنوان پشتوانه‌های راهبردی و گنجینه‌های پنهان در امنیت آبی شهر شناخته شوند.

تداوم برداشت بی‌رویه از این ذخایر خدادادی در کنار پدیده تغییر اقلیم، می‌تواند فرصت بازیابی طبیعی آن‌ها را از بین ببرد. در حال حاضر، پس از ۴۶ روز از آغاز سال آبی، میزان بارش در تهران تنها ۱۰ میلی‌متر بوده که با استاندارد بلندمدت حدود ۳۰ میلی‌متر فاصله دارد.

وضعیت ذخایر سدها و تفاوت‌های منطقه‌ای

وضعیت ذخایر سطحی تهران نشان‌دهنده یک چالش توزیعی است. مجموع ذخایر پنج سد اصلی تأمین‌کننده آب پایتخت به حدود ۳۴۰ میلیون مترمکعب رسیده است که توزیع آن به شرح زیر است:

نکته قابل توجه، وضعیت بحرانی در بخش شرقی است؛ به طوری که تنها ۳ درصد از مخزن سد لار، ۱۱ درصد سد ماملو و ۲۹ درصد سد لتیان پر شده است.

تحول در الگوی مصرف و اقدامات اصلاحی

بر اساس داده‌های کارشناسی، میانگین مصرف روزانه آب در تهران از رکورد ۴ میلیون و ۶۰ هزار مترمکعب در سال ۱۴۰۳، به حدود ۳ میلیون مترمکعب کاهش یافته است. این تغییر نشان می‌دهد که سرانه مصرف از ۲۵۰ لیتر به کمتر از ۱۸۰ لیتر رسیده است.

"اگرچه مصرف کاهش یافته، اما سرانه مصرف همچنان حدود ۵۰ لیتر بیشتر از الگوی استاندارد ۱۳۰ لیتری است که نیازمند تداوم اصلاح رفتار مصرفی است."

در این میان، اقدامات زیر در روند کاهش مصرف مؤثر بوده‌اند:

• مجهز شدن ۸۰۰ هزار واحد مسکونی و تجاری به تجهیزات کاهنده مصرف.
• کاهش ۳۰ درصدی مصرف در واحدهایی که تجهیزات جدید نصب کرده‌اند.
• افزایش سهم مشترکان خوش‌مصرف از ۲۹ درصد به حدود ۵۰ درصد.

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز آینده

برای مقابله با احتمال تداوم خشکسالی در تابستان آینده، برنامه‌ریزی از همین امروز ضروری است. حفظ باقیمانده منابع آبی تهران تنها از طریق مشارکت همگانی در مدیریت مصرف و تداوم سیاست‌های صرفه‌جویی میسر خواهد بود.