خرید اعتباری طلا و رمزارز؛ تقابل مدیریت تورم با آزادی‌های اقتصادی

دستورالعمل جدید بانک مرکزی مبنی بر ممنوعیت تأمین اعتبار بانکی برای خرید اقساطی طلا و رمزارز، موجی از بحث‌ها را در میان کارشناسان اقتصادی و فعالان بازار ایجاد کرده است. این تصمیم که با هدف مدیریت انتظارات تورمی اتخاذ شده، با انتقادات جدی در زمینه آزادی‌های اقتصادی و ایجاد رانت مواجه شده است.

چالش‌های مدیریت انتظارات تورمی و ریسک‌های بانکی

در نشست اخیر با موضوع تنظیم‌گری تأمین اعتبار برای خرید طلا و رمزارز، نمایندگان نهادهای مختلف به بررسی ابعاد این تصمیم پرداختند. مدیرکل نظارت بر نظام‌های پرداخت بانک مرکزی، این محدودیت را پاسخی به شرایط خاص اقتصادی و سیاسی کشور دانست. وی تأکید کرد که در شرایطی که انتظارات تورمی در بازار ارز و بورس بالا است، مدیریت هیجان برای حفظ ثبات، یک ضرورت است.

با این حال، کارشناسان بر این باورند که این رویکرد می‌تواند چالش‌های جدیدی ایجاد کند. ناصر حکیمی، معاون سابق فناوری‌های نوین بانک مرکزی، با اشاره به ریسک نکول، پرسید که آیا فروشندگان طلا توان پذیرش ریسک‌های ناشی از این وام‌ها را دارند یا خیر. وی همچنین معتقد است که سرکوب نرخ بهره باعث ایجاد رانت شده و منابع از جیب سپرده‌گذاران به افرادی که برای خرید قسطی طلا وام دریافت می‌کنند، منتقل می‌شود.

انتقاد از اقتصاد دستوری و پیشنهاد جایگزین

بسیاری از فعالان بازار، این تصمیم را بخشی از ساختار اقتصاد دستوری می‌دانند. مجتبی قاسمی، دبیر هیئت مقررات‌زدایی، معتقد است که وقتی بانک‌ها به جای تنظیم‌گری، وارد مداخله‌گری می‌شوند، در واقع از مسیر آزادی اقتصادی خارج شده‌اند. او تأکید کرد که اگر نرخ بهره به درستی تنظیم می‌شد، نیازی به این دستورالعمل‌های محدودکننده نبود.

در میان پیشنهادهای ارائه شده، استفاده از ابزارهای بازار به جای ممنوعیت‌های مستقیم، به چشم می‌خورد:

• استفاده از نرخ بهره: کنترل بازار از طریق تنظیم نرخ بهره به جای ممنوعیت مستقیم خرید.
• مدل وثیقه‌محور: برخورد با طلا و رمزارز به عنوان وثیقه برای مدیریت بهتر ریسک نکول.
• شفافیت‌سازی: اعلام شاخص‌های تصمیم‌گیری و زمان دقیق پایان محدودیت‌ها برای کسب‌وکارها.

تأثیر محدودیت‌ها بر قشر متوسط جامعه

امیرحسین راد، رئیس هیئت‌مدیره نوبیتکس، نسبت به انتقال فشار این تصمیمات به قشر متوسط و ضعیف جامعه هشدار داد. وی با اشاره به تلاش شهروندان برای حفظ ارزش دارایی‌های خود در برابر تورم، خواستار شفافیت بیشتر در سیاست‌های بانک مرکزی شد. به گفته وی، حاکمیت نباید اجازه دهد افراد برای مقابله با افت ارزش ریال، با محدودیت‌های ناگهانی روبرو شوند.

در نهایت، بحث بر سر خرید اعتباری طلا و رمزارز نشان‌دهنده تضاد عمیق میان نیاز بانک مرکزی به کنترل تورم و نیاز بازار به آزادی‌های اقتصادی است. مشخص نیست که این محدودیت‌ها تا چه زمانی ادامه خواهد داشت و چه تأثیری بر جریان نقدینگی در اقتصاد ایران خواهد داشت.