کاهش نرخ باروری در ایران؛ هشدار ورود به مرحله چاه جمعیتی

کاهش نرخ باروری در ایران به سطحی هشداردهنده رسیده است که متخصصان را نسبت به وقوع بحران‌های جمعیتی در آینده نزدیک نگران کرده است. کاهش شدید میزان فرزندآوری و افت چشمگیر آمار ازدواج، کشور را در مسیر حرکت به سوی پدیده چاه جمعیتی قرار داده است.

هشدار نسبت به آستانه چاه جمعیتی

معاون برنامه‌ریزی ستاد ملی جمعیت با اشاره به وضعیت فعلی دموگرافیک کشور، اعلام کرد که نرخ باروری کل در ایران به عدد ۱.۳۴ رسیده است. این در حالی است که در سال ۱۳۹۴، این شاخص بیش از ۲.۱ بود. رسیدن به عدد ۱.۳ به معنای ورود به مرحله‌ای است که بازگشت به وضعیت مطلوب بسیار دشوار خواهد بود.

بر اساس داده‌های منتشر شده، برخی استان‌ها وضعیت بحرانی‌تری را تجربه می‌کنند:

• استان گیلان: نرخ باروری در این منطقه مشابه کره جنوبی، حدود ۰.۸ است.
• استان مازندران: در سال ۱۴۰۴، تعداد مرگ‌ها از تولدها پیشی گرفته است.
• استان‌های احتمالی: پیش‌بینی می‌شود تهران، البرز و سمنان نیز با همین روند مواجه شوند.

شکاف میان خواست جوانان و واقعیت‌های اقتصادی

تحقیقات نشان می‌دهد که میان تمایل جوانان برای تشکیل خانواده و شرایط واقعی زندگی آن‌ها فاصله زیادی وجود دارد. اگرچه میانگین مطلوبیت جوانان برای داشتن حدود ۲.۵ فرزند است، اما موانع زیر مانع از تحقق این امر می‌شود:

همچنین سن ازدواج و فاصله زمانی بین تولد فرزندان نیز افزایش یافته است. به طور متوسط، اولین فرزند در تهران در سن ۳۰ سالگی متولد می‌شود و فاصله بین فرزند اول و دوم حدود ۵.۵ سال است.

ضرورت حمایت‌های ساختاری از خانواده‌ها

«موضوع جمعیت و خانواده به خود مردم مربوط است، اما حاکمیت باید از طریق ایجاد بسترهای حمایتی، مشوق فرزندآوری باشد.»

برای مقابله با این روند، تنها شعار کافی نیست؛ بلکه نیاز به حمایت‌های ملموس در حوزه‌های مسکن و اشتغال وجود دارد. کارت‌هایی نظیر «امید مادر» گام مثبتی محسوب می‌شوند، اما گسترش این سیاست‌ها به سمت حمایت‌های زیربنایی برای زوجین جوان، برای جلوگیری از بحران جمعیتی ضروری است.

در نهایت، کاهش نرخ باروری در ایران یک چالش ساختاری است که نیازمند هماهنگی میان سیاست‌های اقتصادی و برنامه‌های جمعیتی برای جلوگیری از بروز آسیب‌های جبران‌ناپذیر در آینده است.