تنگه هرمز و بحران امنیت غذایی؛ توقف صادرات کودهای شیمیایی در سال ۲۰۲۶

اختلالات ژئوپلیتیک در تنگه هرمز، فراتر از بحران انرژی، زنجیره تأمین نهاده‌های حیاتی کشاورزی را با چالشی بی‌سابقه روبرو کرده است. کاهش شدید تردد کشتی‌های حامل کودهای شیمیایی، تهدیدی مستقیم برای امنیت غذایی جهان محسوب می‌شود.

توقف صادرات کودهای شیمیایی از تنگه هرمز

داده‌های ردیابی شناورها نشان می‌دهد که جریان محموله‌های خروجی مرتبط با کودهای شیمیایی از این آبراه استراتژیک به‌شدت محدود شده است. بر اساس آمارهای منتشر شده، شاخص محموله‌های قابل‌رصد در ماه‌های سپتامبر و اکتبر ۲۰۲۶ به صفر رسیده است که نشان‌دهنده توقف عملیاتی صادرات از این مسیر است.

این روند نزولی از ابتدای سال جاری میلادی آغاز شده و پس از افت‌های پیاپی، اکنون به مرحله‌ای رسیده که می‌تواند معادلات تجارت جهانی نهاده‌های کشاورزی را به‌طور کامل تغییر دهد. این وضعیت تنها یک شوک عرضه نیست، بلکه آزمونی برای تاب‌آوری سیستم‌های تأمین غذا در سطح بین‌المللی است.

پیامدهای اقتصادی و زنجیره تأمین نهاده‌ها

بحران در تنگه هرمز بر سه بازار اصلی تأثیرگذار است که هر یک سازوکار متفاوتی برای انتقال شوک دارند:

• بازار انرژی: افزایش قیمت گاز طبیعی که ماده اولیه اصلی تولید هیدروژن و آمونیاک است.
• بازار جهانی کود: محدودیت در دسترسی فیزیکی به محصولات و افزایش هزینه‌های لجستیک و بیمه.
• بازار محصولات کشاورزی: افزایش هزینه‌های تولید و احتمال کاهش عملکرد محصولات در فصل‌های آتی.

سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) هشدار داده است که کمبود کود ناشی از این اختلال می‌تواند عرضه مواد غذایی را در سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ محدود کند.

چالش‌های پیش روی ایران در بازار جهانی

ایران با برخورداری از ظرفیت‌های تولیدی گسترده در صنایع گاز، آمونیاک و اوره، در موقعیت حساس قرار دارد. با این حال، توانایی تبدیل این ظرفیت به درآمد ارزی، مستقیماً به مدیریت ریسک در تنگه هرمز و یافتن مسیرهای جایگزین وابسته است.

برای بهره‌برداری از مزیت‌های صنعتی، کشور نیازمند توسعه زنجیره ارزش و تنوع‌بخشی به بازارهای هدف است تا وابستگی شدید به یک مسیر حمل‌ونقل خاص، سودآوری صنایع پتروشیمی را با مخاطره مواجه نکند.

نتیجه‌گیری

بحران فعلی در تنگه هرمز ثابت کرد که امنیت غذایی جهانی با امنیت انرژی و مسیرهای کشتیرانی گره خورده است. بدون مدیریت هوشمندانه زنجیره تأمین نهاده‌ها، هزینه‌های تولید غذا در سطح جهان به شکلی بی‌سابقه افزایش خواهد یافت.