نظام یارانه‌ای آرد؛ افزایش سه‌برابری قیمت‌ها و بحران کیفیت در تولید نان

تغییرات اخیر در نظام یارانه‌ای گندم و آرد، با افزایش چشمگیر هزینه‌های تولید در بخش صنایع غذایی، چالش‌های جدیدی را برای تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان نان ایجاد کرده است. سیاست‌های جدید دولت با هدف کاهش فشار بر بودجه یارانه‌ای، منجر به شکاف قیمتی میان بخش‌های مختلف تولید شده که تبعیض و افت کیفیت را به همراه داشته است.

افزایش شدید هزینه‌های تامین آرد صنعتی

براساس مصوبات جدید ستاد تنظیم بازار، نرخ گندم مورد استفاده در تولید محصولات حجیم و ماکارونی با جهشی بی‌سابقه از ۲۳ هزار و ۸۵۰ تومان به ۶۰ هزار تومان رسیده است. این تغییر نرخ، مستقیماً بر قیمت آرد مصرفی نانوایی‌های صنعتی اثر گذاشته و آن را از حدود ۳۰ هزار تومان به بیش از ۷۸ هزار تومان رسانده است.

با احتساب هزینه‌های جانبی نظیر حمل‌ونقل، بهای تمام‌شده آرد برای تولیدکنندگان صنعتی به حدود ۸۰ هزار تومان نزدیک شده است. این افزایش قیمت، زنجیره تولید محصولات مشتق از گندم را تحت فشار شدید قرار داده است.

تبعیض قیمتی و چالش رقابت در بازار نان

یکی از بحران‌های اصلی مطرح شده، ایجاد عدم تعادل میان نانوایی‌های سنتی و واحدهای صنعتی است. در حالی که تولیدکنندگان صنعتی با نرخ‌های بالا مجبور به تامین مواد اولیه هستند، بخش سنتی همچنان از سازوکارهای یارانه‌ای متفاوتی بهره می‌برد. این تبعیض قیمتی می‌تواند منجر به موارد زیر شود:

• اختلال در شرایط رقابت عادلانه میان واحدهای تولیدی
• افزایش احتمال انحراف آرد یارانه‌ای از شبکه رسمی به بازار سیاه
• انتقال بار هزینه‌ها به مصرف‌کننده نهایی و کاهش قدرت خرید

نگرانی از افت کیفیت و تغییر استانداردهای سبوس‌گیری

علاوه بر مسائل اقتصادی، کیفیت محصول نهایی نیز با چالش مواجه شده است. تغییر در استانداردهای سبوس‌گیری و همچنین استفاده از گندم‌های تازه که دوره استراحت در سیلو را سپری نکرده‌اند، از جمله دلایل مطرح شده برای افت کیفیت نان هستند. متخصصان معتقدند محدودیت اختیار کارخانه‌ها در انتخاب نوع گندم به دلیل قیمت‌گذاری دستوری، مستقیماً بر میزان پروتئین و گلوتن و در نتیجه کیفیت نان اثر می‌گذارد.

"اصلاح نظام قیمت‌گذاری و حذف نشتی در زنجیره تبدیل گندم به آرد، می‌تواند مصرف گندم را تا سه میلیون تن کاهش دهد."

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز اصلاحات

در نهایت، برای عبور از ناکارآمدی‌های فعلی، کارشناسان بر ضرورت یکسان‌سازی قیمت آرد و گذار به نظام پرداخت مستقیم یارانه به مصرف‌کنندگان تاکید دارند. تنها با شفاف‌سازی در نرخ‌های خرید از کشاورز و عرضه به تولیدکننده، می‌توان از هدررفت منابع مالی و آبی کشور جلوگیری کرد و امنیت غذایی را در بستری پایدار تامین نمود.