کشف دو شکاف عظیم در گسل‌های ایران توسط تیم تحقیقاتی چین

محققان بین‌المللی با استفاده از داده‌های لرزه‌نگاری پیشرفته، موفق به شناسایی دو شکاف عظیم در گسل‌های ایران و زیر لایه تکتونیکی صفحه عربستان شدند که می‌تواند درک ما را از فرآیندهای زمین‌ساختی منطقه تغییر دهد.

جزئیات کشف شکاف‌های زیرزمینی در جنوب شرقی ایران

تیمی از پژوهشگران آکادمی علوم چین در مطالعه‌ای که در مجله Nature Geoscience منتشر شده، شواهدی از پارگی‌های گسترده در صفحه تکتونیکی عربستان را در اعماق رشته‌کوه‌های زاگرس و منطقه مکران یافته‌اند. این شکاف‌ها ناشی از برخورد و عدم تطابق میان دو نوع سنگ با چگالی متفاوت است.

بر اساس این تحقیق، بخش‌هایی از این صفحه شامل تخته‌های اقیانوسی سنگین (بازالت) است که به سمت زیر صفحه همسایه رانده می‌شوند، در حالی که بخش‌های دیگر از سنگ‌های قاره‌ای سبک‌تر (شبیه به گرانیت) تشکیل شده‌اند که مقاومت بیشتری در برابر فرورانش نشان می‌دهند.

تحلیل ساختاری گسستگی‌های مکران و زاگرس

پژوهشگران با تحلیل داده‌های ۶۹ ایستگاه نظارتی لرزه‌ای، دو نوع گسستگی مجزا را شناسایی کردند:

• گسستگی افقی: در محل تلاقی منطقه برخورد زاگرس با منطقه فرورانش مکران مشاهده می‌شود.
• گسستگی عمودی: شکافی کوچک‌تر که به سطح زمین نزدیک‌تر بوده و در نزدیکی گودال مکران قرار دارد.

این مطالعه نشان می‌دهد که در منطقه مکران، لیتوسفر اقیانوسی تا عمق ۴۵۰ کیلومتری فرورانده است، اما در منطقه زاگرس، لیتوسفر قاره‌ای تنها تا عمق ۳۰۰ کیلومتری نفوذ کرده است. این تفاوت عمقی باعث ایجاد پارگی در جهت شرق-جنوب شده است.

پیامدهای زمین‌شناسی و چرخه ویلسون

این پدیده که نمونه‌ای نادر از گذار از فرورانش اقیانوسی به برخورد قاره‌ای است، بخشی از فرآیند بزرگ‌تر چرخه ویلسون محسوب می‌شود. مدل‌های ارائه شده نشان می‌دهند که این دو شکاف در نهایت با از بین رفتن بخش میانی، به یکدیگر می‌پیوندند و ادغام می‌شوند.

«مشاهده همزمان این دو نوع گسستگی در یک منطقه واحد، پدیده‌ای بسیار غیرمعمول برای زمین‌شناسان است که فرصتی نادر برای مطالعه نیروهای زمین‌ساختی فراهم می‌کند.»

همچنین احتمال حضور ماگمای داغ در این شکاف‌ها وجود دارد که می‌تواند فعالیت‌های آتشفشانی منطقه را در آینده تحت تأثیر قرار دهد.

در نهایت، این کشف علمی جدید، دیدگاه‌های تازه‌ای درباره چگونگی ناپدید شدن اقیانوس‌های باستانی و برخورد قاره‌ها در مقیاس میلیون‌ها سال ارائه می‌دهد.