شکاف دیجیتال در ایران؛ دسترسی روستاییان به رایانه نصف شهرنشینان است

گزارش‌های آماری جدید از وضعیت زیرساخت‌های ارتباطی ایران، نشان‌دهنده یک تحول بنیادین در نحوه دسترسی شهروندان به دنیای دیجیتال است؛ جایی که شکاف دیجیتال میان مناطق شهری و روستایی و تغییر الگوی مصرف از اینترنت ثابت به سمت پهن‌باند سیار، به وضوح خودنمایی می‌کند.

تغییر پارادایم در مالکیت تجهیزات رایانه‌ای

بر اساس داده‌های منتشر شده توسط مرکز آمار ایران در بهار ۱۴۰۵، مدل استفاده از تجهیزات محاسباتی در خانوارها به شدت تغییر کرده است. در حالی که پیش‌تر کامپیوترهای رومیزی (PC) ستون فقرات فناوری در خانه‌ها بودند، اکنون دستگاه‌های پرتابل جایگزین آن‌ها شده‌اند.

آمارها نشان می‌دهد که سهم لپ‌تاپ و تبلت در میان خانوارهای ایرانی از رایانه‌های سنتی پیشی گرفته است. توزیع تجهیزات به شرح زیر است:

با این حال، عدم توازن در توزیع این امکانات همچنان به چشم می‌خورد؛ چرا که دسترسی در مناطق شهری به ۷۸ درصد رسیده، اما این رقم در روستاها تنها ۴۴.۴ درصد است که نشان‌دهنده چالش‌های جدی در زمینه عدالت دیجیتال است.

سقوط اینترنت ثابت و پرواز پهن‌باند سیار

یکی از تکان‌دهنده‌ترین بخش‌های این گزارش، روند نزولی استفاده از اینترنت ثابت و رشد بی‌سابقه اینترنت همراه است. ضریب نفوذ کل اینترنت در کشور با عبور از مرز ۱۵۸ درصد، نشان از اتصال چندگانه کاربران به شبکه دارد.

در حالی که تعداد مشترکین اینترنت پهن‌باند سیار به بیش از ۱۲۷ میلیون نفر رسیده، اینترنت ثابت با افت مداوم، تنها ۱۲.۰۲ درصد ضریب نفوذ را ثبت کرده است. این در حالی است که در سال‌های گذشته، سهم اینترنت ثابت بسیار بالاتر بود.

«تغییر رفتار مصرفی ایرانیان به سمت اینترنت همراه، باعث شده است که زیرساخت‌های ثابت خانگی و اداری با ریزشی مستمر مواجه شوند.»

اشباع بازار تلفن همراه و کاهش خطوط دایری

بازار ارتباطات ایران در سال ۱۴۰۵ به نقطه اشباع رسیده است. تعداد مشترکین فعال تلفن همراه از ۱۷۴ میلیون فراتر رفته که به معنای وجود دو سیم‌کارت فعال به ازای هر شهروند است. در این میان، همراه اول با ۹۴.۷ میلیون مشترک، ایرانسل با ۷۳.۴ میلیون و رایتل با ۶.۱ میلیون نفر، پیشتازان بازار هستند.

در مقابل، تلفن ثابت خانگی همچنان با روند انقباضی روبروست. کاهش ضریب نفوذ خطوط دایری به ۳۱.۵۴ درصد نشان می‌دهد که نسل جدید ارتباطات، کاملاً از بستر سنتی فاصله گرفته و به سمت پلتفرم‌های مبتنی بر موبایل حرکت کرده است.

نتیجه‌گیری

در مجموع، داده‌های آماری نشان می‌دهند که ایران در مسیر گذار کامل به یک جامعه دیجیتال مبتنی بر موبایل است. اگرچه ضریب نفوذ اینترنت بسیار بالا است، اما مدیریت شکاف دیجیتال میان شهر و روستا و بازنگری در زیرساخت‌های اینترنت ثابت، از ضرورت‌های اصلی برای توسعه متوازن فناوری در آینده نزدیک خواهد بود.