تولید زعفران در ایران؛ سهم ۹۰ درصدی از تولید جهانی اما چالش در تجارت بین‌الملل

ایران با در اختیار داشتن سهم عظیمی از تولید جهانی، همچنان در مسیر چالش‌های جدی برای تسلط بر بازارهای بین‌المللی قرار دارد. تولید زعفران در کشور با وجود ظرفیت‌های بسیار بالا، با موانع ساختاری و لجستیکی متعددی روبروست که مانع از بهره‌برداری کامل از این محصول استراتژیک می‌شود.

شکاف میان تولید و سهم بازار جهانی

طبق آمارهای رسمی، ایران مسئول تأمین حدود ۹۰ درصد از نیاز جهانی به زعفران است؛ با این حال، این کشور تنها موفق به تصاحب ۱۲ درصد از تجارت جهانی این محصول شده است. این تفاوت فاحش نشان‌دهنده ضعف در زنجیره ارزش و فرآوری است.

رئیس اتحادیه گیاهان دارویی و زعفران اعلام کرد که سطح زیر کشت این محصول در ایران بین ۱۵۰ تا ۱۶۰ هزار هکتار برآورد می‌شود. هدف‌گذاری میان‌مدت برای این بخش، رساندن ظرفیت تولید از سطح فعلی به هزار تن در سال است.

ضرورت مکانیزاسیون و ارتقای دانش فنی

یکی از چالش‌های اصلی در حوزه تولید زعفران، پایین بودن میزان بهره‌وری مزارع است. در حال حاضر میانگین برداشت در هر هکتار تنها ۳ کیلوگرم است، در حالی که با استفاده از فناوری‌های نوین و آموزش کشاورزان، این رقم می‌تواند تا ۱۰ کیلوگرم در هکتار افزایش یابد.

موانع صادرات و چالش‌های بازگشت ارز

صادرکنندگان محصولات کشاورزی با چالش‌های پیچیده‌ای روبرو هستند که از جمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به مشکلات مربوط به بازگشت ارز حاصل از صادرات اشاره کرد. این معضل باعث شده است که پدیده قاچاق محصول در کشور شدت یابد.

هزینه‌های حمل‌ونقل به دلیل شرایط منطقه‌ای چند برابر شده و بسته شدن برخی گمرکات بین‌المللی، ریسک و هزینه‌های صادرات را به شدت افزایش داده است.

علاوه بر مسائل بانکی، نیاز به توسعه صنایع دانش‌بنیان در حوزه عصاره‌گیری و فرآوری نهایی نیز برای تثبیت جایگاه ایران در بازار جهانی ضروری به نظر می‌رسد.

در نهایت، برای تبدیل شدن به قدرت اول تجارت زعفران، ایران باید علاوه بر افزایش سطح زیر کشت، بر بهبود کیفیت فرآوری و تسهیل فرآیندهای بانکی برای صادرکنندگان تمرکز کند تا از اتلاف پتانسیل‌های عظیم تولیدی جلوگیری شود.