کشف دو شکاف عظیم در اعماق زمین ایران توسط محققان چینی

پژوهشگران بین‌المللی با تحلیل داده‌های لرزه‌نگاری، موفق به شناسایی دو شکاف عظیم در اعماق زمین ایران شده‌اند که نشان‌دهنده فرایندهای پیچیده تکتونیکی در زیر جنوب شرقی این کشور است. این یافته‌ها که در ژورنال معتبر Nature Geoscience منتشر شده، تصویری نو از نحوه برخورد صفحات زمین‌شناختی ارائه می‌دهد.

ماهیت زمین‌شناختی شکاف‌های کشف شده

این شکاف‌ها در دل صفحه تکتونیکی عربستان (Arabian Plate) شکل گرفته‌اند. تفاوت در چگالی و ترکیب سنگ‌های بخش اقیانوسی و قاره‌ای، عامل اصلی ایجاد این گسیختگی‌هاست. در حالی که سنگ‌های بازالتی و سنگین بخش اقیانوسی به زیر صفحه مجاور می‌روند، بخش‌های قاره‌ای با مقاومت بیشتری برخورد می‌کنند.

تحلیل محققان نشان می‌دهد که این ساختارها بخشی از چرخه ویلسون هستند؛ فرآیندی که در آن اقیانوس‌ها بسته شده و قاره‌ها با یکدیگر ادغام می‌شوند.

جزئیات موقعیت و ابعاد شکاف‌ها در ایران

دانشمندان با بررسی داده‌های ۶۹ ایستگاه لرزه‌نگاری در بازه زمانی ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۸، دو گسیختگی مجزا را شناسایی کردند:

• شکاف نخست: یک گسیختگی افقی در محل اتصال منطقه زاگرس به پهنه فرورانش مکران.
• شکاف دوم: ساختاری عمودی و کوچک‌تر که در مجاورت گودال مکران قرار دارد.

بر اساس مدل‌سازی‌های انجام شده، سنگ‌کره اقیانوسی در پهنه مکران تا عمق ۴۵۰ کیلومتری فرورفته است، در حالی که در منطقه زاگرس، این فرورفتگی به عمق ۳۰۰ کیلومتر نیز نمی‌رسد.

آینده زمین‌شناختی منطقه

«اگرچه این دو شکاف به‌طور مستقل آغاز شده‌اند، با پیشروی آن‌ها، بخش مرزی میان پوسته قاره‌ای و اقیانوسی به‌تدریج از بین می‌رود.»

مدل‌های ریاضی پیش‌بینی می‌کنند که این دو شکاف در طول میلیون‌ها سال آینده به یکدیگر متصل خواهند شد. این رویداد نشان‌دهنده مرحله‌ای نادر از گذار میان فرورانش پوسته اقیانوسی و برخورد قاره‌ای است که می‌تواند ساختار زمین در این منطقه را به کلی تغییر دهد.

در نهایت، کشف این دو شکاف عظیم در اعماق زمین ایران، دریچه‌ای جدید برای درک چگونگی تکامل پوسته زمین و حرکت صفحات تکتونیکی در منطقه خاورمیانه فراهم کرده است.