کشف دو شکاف عظیم در صفحه تکتونیکی ایران؛ پیامدهای زمین‌شناختی جدید

دانشمندان با کشف دو شکاف غول‌پیکر در اعماق زمین، دریچه‌ای نو به سوی درک دینامیک‌های پیچیده صفحه تکتونیکی ایران گشوده‌اند. این یافته‌های جدید که توسط پژوهشگران آکادمی علوم چین منتشر شده، جزئیات تازه‌ای از فرآیندهای شکل‌گیری قاره‌ها و حرکت صفحات زمین‌شناختی ارائه می‌دهد.

علت پیدایش شکاف‌های عظیم در صفحه تکتونیکی ایران

تحقیقات نشان می‌دهد که این گسیختگی‌های عظیم ناشی از عدم تطابق چگالی در سنگ‌های تشکیل‌دهنده صفحه عربی است. در واقع، تفاوت ساختاری میان دو نوع پوسته عامل اصلی این پدیده است:

• پوسته اقیانوسی: شامل سنگ‌های بازالتی سنگین و نازک که به سمت پایین حرکت می‌کنند.
• پوسته قاره‌ای: متشکل از سنگ‌های گرانیتی سبک و ضخیم که در برابر فرورانش مقاومت می‌کنند.

این تضاد در چگالی باعث می‌شود که سنگ‌های قاره‌ای به جای فرو رفتن، به سمت بالا رانده شده و منجر به ایجاد کوه‌ها و پارگی‌های بزرگ در صفحه تکتونیکی ایران شوند.

جزئیات کشف و تحلیل داده‌های لرزه‌نگاری

تیم پژوهشی برای ردیابی این پدیده از شبکه گسترده‌ای شامل ۶۹ ایستگاه لرزه‌نگاری بهره برده‌اند. داده‌های جمع‌آوری شده در بازه زمانی مارس ۲۰۱۷ تا سپتامبر ۲۰۱۸، دو شکاف متمایز را شناسایی کرده‌اند:

بر اساس این تحلیل‌ها، عمق لیبروسفر اقیانوسی در منطقه مکران به حداقل ۴۵۰ کیلومتر می‌رسد، در حالی که در منطقه زاگرس، این لایه کمتر از ۳۰۰ کیلومتر نفوذ کرده است.

پیامدهای زمین‌شناختی و آینده منطقه

«مدل‌های موجود نشان می‌دهند که این شکاف‌ها طی میلیون‌ها سال در حال گسترش هستند و احتمالاً در آینده با یکدیگر ادغام خواهند شد.»

دانشمندان هشدار می‌دهند که ادغام احتمالی این دو شکاف می‌تواند منجر به تغییرات جدی در فعالیت‌های آتشفشانی منطقه شود؛ چرا که در حال حاضر ماگمای داغ در حال پر کردن برخی از این فواصل است. این کشف، گامی حیاتی در درک چرخه ویلسون و مراحل نهایی اقیانوس نئوتتیس محسوب می‌شود.

در نهایت، کشف این شکاف‌ها در صفحه تکتونیکی ایران، اهمیت مطالعه نیروهای زیرساختی زمین را دوچندان کرده و مسیر جدیدی برای پیش‌بینی تغییرات ژئولوژیک در منطقه باز می‌کند.