طرح دارویار؛ راهکاری برای مقابله با قاچاق معکوس و رانت ارزی دارو

طرح دارویار به عنوان یک جراحی ساختاری در نظام سلامت ایران، با هدف مقابله با پدیده قاچاق معکوس دارو و جلوگیری از اتلاف منابع ارزی کشور طراحی و اجرا شده است. این راهکار با هدف انتقال یارانه از ابتدای زنجیره تأمین به انتهای آن، سعی در حفظ سطح پرداختی بیماران واقعی دارد.

چالش‌های تخصیص ارز در زنجیره تأمین دارو

سال‌ها تخصیص ارز ترجیحی به واردات مواد اولیه و محصولات نهایی، با چالش‌های جدی همراه بود. این روش نه تنها دسترسی پایدار بیماران را تضمین نمی‌کرد، بلکه زمینه‌ساز پدیده‌هایی نظیر بیش‌اظهاری در واردات و نشت یارانه به کشورهای همسایه شد.

در سیستم قدیمی، واردکنندگان با اعلام قیمت‌های بالاتر از واقعیت، از مابه‌التفاوت ارز ۴۲۰۰ تومانی و بازار آزاد سودهای غیرمتعارف کسب می‌کردند. این رانت باعث می‌شد علی‌رغم افزایش واردات، همچنان با کمبود دارو در داخل کشور مواجه باشیم.

مکانیسم عملکرد طرح دارویار و حمایت از بیماران

منطق اصلی دارویار بر پایه تغییر محل مصرف یارانه استوار است. در این مدل، زنجیره تولید و واردات با نرخ واقعی ارز فعالیت می‌کنند، اما در مرحله نهایی، بیمه‌ها مابه‌التفاوت قیمت را پوشش می‌دهند تا بیمار واقعی هزینه‌ای اضافه پرداخت نکند.

برخی از دستاوردهای کلیدی این طرح عبارتند از:

• تثبیت پرداختی بیمار: حفظ سطح هزینه دارو برای مصرف‌کنندگان تحت پوشش بیمه.
• حمایت از بیماران خاص: کاهش چشمگیر هزینه‌های داروهای خارجی برای بیماران با نیازهای ویژه.
• بیمه همگانی: تعیین تکلیف پوشش بیمه پایه برای تمامی ایرانیان فاقد بیمه.

مدیریت منابع مالی و تسویه با داروخانه‌ها

منابع مالی این طرح از محل فروش ارز با نرخ نیمایی تأمین شده است. برخلاف تصور عمومی، این جابه‌جایی باعث کسری بودجه نشده، بلکه منجر به صرفه‌جویی در منابع شده است.

برای جلوگیری از انحراف منابع، تسویه با داروخانه‌ها به صورت اعتباری و شب‌به‌شب طراحی شده است. این سازوکار تضمین می‌کند که اعتبار اختصاص یافته، حتماً در زنجیره تأمین و پرداخت به شرکت‌های پخش و تولیدکننده مصرف شود.

در نهایت، طرح دارویار تلاش می‌کند تا با واقعی کردن قیمت‌ها در ابتدای زنجیره، از مصرف بی‌رویه و رانت‌خواری جلوگیری کرده و در عین حال، از طریق پوشش بیمه‌ای، امنیت دارویی واقعی را برای شهروندان فراهم آورد.