شکاف جنسیتی در اشتغال؛ چرا زنان ایرانی از بازار کار کنار مانده‌اند؟

شکاف جنسیتی در اشتغال؛ یکی از چالش‌های بنیادین اقتصاد ایران، عدم بهره‌برداری از ظرفیت‌های انسانی زنان است. با وجود تحصیلات عالی، زنان ایرانی همچنان در برابر موانع ساختاری و نگاه‌های جنسیتی در بازار کار قرار دارند که باعث شده فاصله مشارکت اقتصادی آن‌ها با مردان به رقم بی‌سابقه ۵۴ درصد برسد.

تحلیل آماری مشارکت اقتصادی زنان و مردان

بررسی داده‌های مرکز آمار ایران طی پنج سال گذشته نشان می‌دهد که روند مشارکت اقتصادی زنان با ثبات یا رشد همراه نبوده است. در حالی که مردان همواره در محدوده ۶۷ تا ۶۹ درصد مشارکت بوده‌اند، زنان با نوسانات اندک و در سطحی بسیار پایین فعالیت می‌کنند.

این آمارها نشان می‌دهند که احتمال بیکار ماندن زنان در بازار کار ایران بیش از دو برابر مردان است. همچنین برآوردهای بین‌المللی نشان می‌دهد که زنان در جمعیت فعال اقتصادی کشور، کمتر از یک‌پنجم نیروی کار را تشکیل می‌دهند.

موانع ساختاری و نگاه جنسیتی در استخدام

کارشناسان معتقدند مشکل اصلی تنها کمبود فرصت نیست، بلکه بازار کار ایران برای حضور برابر طراحی نشده است. یکی از گلوگاه‌های اصلی، قضاوت‌های پیش‌گیرانه کارفرمایان درباره وضعیت تأهل، احتمال بارداری و مسئولیت‌های خانوادگی زنان است.

"ضعف زیرساخت‌های نگهداری از کودکان به‌صورت غیرمستقیم بر دوش زنان قرار می‌گیرد و کارفرما به جای اصلاح این سیستم، از استخدام زنان خودداری می‌کند."

علاوه بر این، فقدان امنیت شغلی و قراردادهای کوتاه‌مدت، زنان را در موقعیت آسیب‌پذیرتری قرار داده است. همچنین عدم تناسب میان تخصص‌های دانشگاهی زنان و نیازهای واقعی بازار کار، باعث هدر رفتن سرمایه‌های انسانی شده است.

الگوی جهانی: اشتغال زنان به مثابه موتور رشد

تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد که ورود زنان به بازار کار می‌تواند محرک اصلی تولید ملی باشد. در ادامه به سه نمونه موفق اشاره می‌کنیم:

• ویتنام: حضور گسترده زنان در صنایع نساجی و الکترونیک که باعث تقویت صادرات شده است.
• بنگلادش: تبدیل شدن صنعت پوشاک به ستون فقرات اقتصاد با مشارکت میلیون‌ها زن.
• ژاپن: استفاده از توانمندی زنان برای جبران کمبود نیروی کار ناشی از سالمندی جمعیت.

در نهایت، بهبود وضعیت اشتغال زنان نیازمند گذار از سیاست‌های مقطعی به سمت ایجاد زیرساخت‌های حمایتی، مقابله با تبعیض در دستمزد و توسعه مهدکودک‌های در دسترس است تا این بخش بتواند به موتور محرک اقتصاد تبدیل شود.