تصویر خیره‌کننده کهکشان آندرومدا؛ آخرین میراث تلسکوپ فضایی سوئیفت

پس از دو دهه فعالیت بی‌وقفه در اعماق فضا، تلسکوپ فضایی سوئیفت با یک پایان آتشین در جو زمین به مأموریت خود پایان داد؛ اما میراث علمی این رصدخانه در قالب میلیون‌ها داده و تصاویر خیره‌کننده، همچنان مسیر کشفیات جدید در نجوم را هموار خواهد کرد.

وداع با رصدخانه سوئیفت؛ از مدار زمین تا جو سوماترا

در بامداد چهارشنبه ۴ نوامبر، رصدخانه فضایی نیل گرلز سوئیفت متعلق به ناسا، از مدار زمین خارج شد. این فضاپیما هنگام ورود به جو زمین، در آسمان فراز جزیره سوماترا سوخت و از میان رفت. این پایان مأموریت، سرانجامی شایسته برای ابزاری بود که ۲۲ سال عمر خود را صرف شکار انفجارهای پرانرژی و پدیده‌های زودگذر کیهانی کرد.

تلسکوپ سوئیفت با بهره‌گیری از ابزارهای چندطول‌موجی، توانایی منحصر‌به‌فردی در رصد نور مرئی، فرابنفش و پرتو ایکس داشت. این ویژگی باعث می‌شد تا شراره‌های نوری که از دید سایر تلسکوپ‌ها پنهان می‌ماند، توسط این رصدخانه ثبت شود.

شکوه کهکشان آندرومدا در نگاه سوئیفت

یکی از درخشان‌ترین دستاوردهای این تلسکوپ، ثبت تصاویری است که نگاه ما را به کهکشان آندرومدا تغییر داده است. آندرومدا که در فاصله ۲.۵ میلیون سال نوری قرار دارد، در تصاویر فرابنفش سوئیفت با جزئیاتی بی‌نظیر خودنمایی می‌کند.

بر اساس داده‌های منتشر شده، این رصدخانه در بازه زمانی دو ماهه، موارد زیر را در آندرومدا شناسایی کرده است:

• ۲۰ هزار منبع تابش فرابنفش که شامل خوشه‌های ستاره‌ای بسیار داغ است.
• ساختاری به پهنای ۱۵۰ هزار سال نوری که ستاره‌ها را در حلقه‌ای نورانی پراکنده کرده است.
• مشاهده دقیق کهکشان کوچک‌تر M32 در نزدیکی مرکز آندرومدا.

این تصاویر برخلاف رصدهای مرئی، ستاره‌های جوان و داغی را آشکار می‌کنند که معمولاً در مرکز درخشان کهکشان پنهان می‌مانند.

شکار درخشان‌ترین انفجار تاریخ کیهان

سوئیفت تنها به رصد کهکشان‌های آرام بسنده نکرد؛ این تلسکوپ در سال ۲۰۲۲ موفق به ثبت پدیده GRB 221009A شد. این فوران پرتو گاما که به عنوان BOAT (درخشان‌ترین فوران تاریخ) شناخته می‌شود، احتمالاً ناشی از انفجار یک ستاره عظیم و تبدیل شدن آن به یک سیاه‌چاله بوده است.

تصویر ثبت شده از این انفجار، الگویی شبیه به یک سیبل نارنجی با حلقه‌های نوری ایجاد کرده که نشان‌دهنده انتشار موج‌های عظیم در فضای میان‌ستاره‌ای است.

نتیجه‌گیری و میراث ماندگار

اگرچه تلسکوپ سوئیفت دیگر در آسمان حضور ندارد، اما داده‌های به‌دست‌آمده از آن، به‌ویژه در زمینه کهکشان آندرومدا و فوران‌های پرتو گاما، تا سال‌ها برای دانشمندان جهان به منبعی ارزشمند تبدیل خواهد شد. این رصدخانه ثابت کرد که مشاهده جهان در طول‌موج‌های مختلف، می‌تواند واقعیت‌های پنهان کیهان را برای ما آشکار کند.