آلودگی جیوه در منابع آب تمدن مایا؛ پیامد استفاده از رنگ قرمز باستانی

علاقه‌ی شدید تمدن باستانی مایا به رنگ قرمز، پیامدهای زیست‌محیطی جبران‌ناپذیری به همراه داشته است. پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند که استفاده‌ی گسترده از رنگ‌دانه‌های حاوی جیوه، منجر به آلودگی شدید منابع آب شیرین و تخریب اکوسیستم‌های حیاتی در این منطقه شده است.

راز رنگ قرمز و ماده‌ی سمی شنگرف

برای تمدن مایا، رنگ قرمز نمادی از خورشید، خون و حیات بود. آن‌ها این رنگ را در تقریباً تمام ابعاد زندگی خود، از تزئین دیوارها و مجسمه‌ها گرفته تا ظروف سفالی و حتی در مراسم‌های تدفین، به کار می‌بردند.

منبع اصلی این رنگ، ماده‌ای معدنی به نام شنگرف (Cinnabar) بوده است که از سولفید جیوه تشکیل شده است. با شست‌وشوی این مواد و ورود بقایای آن‌ها از طریق رواناب به دریاچه‌ها، جیوه وارد چرخه طبیعت شد. در محیط‌های کم‌اکسیژن، باکتری‌ها این ماده را به متیل‌جیوه تبدیل می‌کنند؛ ترکیبی فوق‌العاده سمی که در زنجیره غذایی انباشته می‌شود.

یافته‌های علمی از رسوبات باستانی مکزیک

محققان با بررسی مغزه‌های رسوبی در دو نقطه کلیدی، یعنی دریاچه‌ی کوبا و سنوته‌ی ایکسکاچ در شبه‌جزیره‌ی یوکاتان، شواهد تکان‌دهنده‌ای را کشف کردند:

این آلودگی که از مناطق دوردست مانند هندوراس وارد شده بود، باعث تغییر رنگ آب و کاهش منابع پروتئینی مایاها (ماهی‌ها و صدف‌ها) می‌شد.

آیا آلودگی علت فروپاشی مایاها بود؟

«اگرچه آلودگی جیوه احتمالاً عامل اصلی فروپاشی تمدن مایا نبود، اما قطعاً با ایجاد بحران در منابع غذایی و آب، شرایط را برای آسیب‌پذیری بیشتر این جامعه فراهم کرد.»

در حالی که خشکسالی و اختلال در تأمین غذا از دلایل اصلی سقوط این تمدن در قرن‌های هشتم و نهم میلادی شناخته می‌شوند، یافته‌های جدید نشان می‌دهند که آلودگی محیط‌زیست به عنوان یک عامل تشدیدکننده، نقش مهمی در تضعیف تاب‌آوری جامعه مایا ایفا کرده است.

در نهایت، مطالعه‌ی این رسوبات باستانی نشان می‌دهد که حتی تمدن‌های پیشرفته نیز ممکن است بدون درک پیامدهای شیمیایی، محیط زیست خود را به سمت نابودی سوق دهند.