نشست مسکو؛ آزمون نفوذ رو به زوال روسیه بر متحدان سابق شوروی

نشست آتی سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO) در مسکو، آزمون دشواری برای توانایی روسیه در حفظ کنترل بر متحدان سابق خود در دوران شوروی خواهد بود. در حالی که نفوذ کرملین در منطقه رو به کاهش است، کشورهای همسایه به دنبال ایجاد شراکت‌های امنیتی مستقل و متنوع هستند.

بحران اعتماد در پیمان امنیت جمعی و چرخش ارمنستان

یکی از چالش‌برانگیزترین موضوعات در دستور کار این نشست، رابطه پرتنش میان مسکو و ایروان است. ارمنستان که از فوریه ۲۰۲۴ فعالیت خود را در این بلوک نظامی تقریباً متوقف کرده، اکنون به طور عملی از فعالیت‌های سازمان بایکوت می‌کند.

این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که ایروان در جریان جنگ با آذربایجان، از عدم حمایت نظامی و معنادار اعضای پیمان امنیت جمعی گلایه کرد. نخست‌وزیر ارمنستان، نیکول پاشینیان، صراحتاً اعلام کرده است که منافع کشورش دیگر با اهداف این سازمان همسو نیست.

«علاقه ما به پیمان امنیت جمعی به پایان رسیده است.»

تغییر پارادایم قدرت در آسیای مرکزی

تضعیف جایگاه روسیه در پی درگیری‌ها در اوکراین و تحریم‌های غرب، فرصتی را برای کشورهای آسیای مرکزی فراهم کرده تا از وابستگی مطلق به مسکو فاصله بگیرند. در حالی که روسیه سعی دارد با ابزارهای دیپلماتیک از این روند جلوگیری کند، واقعیت‌های میدانی متفاوت است:

• ازبکستان: با وجود حفظ روابط ظاهری، همچنان از بازگشت به عضویت کامل در پیمان خودداری می‌کند.
• سازمان کشورهای ترک: ظهور این اتحاد به رهبری ترکیه، الگوی جدیدی از همکاری‌های نظامی در منطقه ایجاد کرده است.
• تکنولوژی نظامی: کشورهای منطقه اکنون به جای تسلیحات قدیمی روسیه، به سمت پهپادهای پیشرفته ترکیه‌ای و اسرائیلی متمایل شده‌اند.

تهدیدات مشترک: سایه افغانستان بر امنیت منطقه

با وجود اختلافات سیاسی، موضوع امنیت در افغانستان تنها نقطه اشتراک واقعی میان اعضای پیمان است. گزارش‌ها حاکی از فعالیت بیش از ۲۳ هزار جنگجو از گروه‌های مختلف در خاک افغانستان است که امنیت مرزهای آسیای مرکزی را تهدید می‌کند.

گروه خراسان (ISKP) به ویژه به عنوان یک تهدید امنیتی جدی شناخته می‌شود که با جذب نیروهای جوان از آسیای مرکزی، می‌تواند عملیات‌های تروریستی فرامرزی را سازماندهی کند. تقویت امنیت مرزهای افغانستان و تاجیکستان از اولویت‌های اصلی در دستور کار نشست مسکو خواهد بود.

در نهایت، نشست مسکو نشان‌دهنده دوران گذار در نظم سیاسی منطقه است؛ دورانی که در آن روسیه دیگر نمی‌تواند به تنهایی حامی امنیت متحدان خود باشد و کشورهای منطقه در حال بازتعریف جایگاه خود در معادلات جهانی هستند.