بحران آب در ایران؛ چرا بارندگی‌های مناسب راه درمان نیست؟

بحران آب در ایران فراتر از یک پدیده جوی یا تغییر اقلیم، به یک چالش ساختاری در مدیریت منابع و سیاست‌گذاری‌های توسعه‌ای تبدیل شده است که امنیت غذایی و پایداری سرزمین را تهدید می‌کند.

چرا بارندگی‌های نرمال پایان بحران آب نیست؟

برخلاف تصور عمومی که وقوع بارش‌های فراتر از حد نرمال را پایان خشک‌سالی می‌پندارد، واقعیت نشان می‌دهد که ذخایر ازدست‌رفته آب‌های زیرزمینی و آسیب‌های وارده به اکوسیستم‌ها با چند سال بارش جبران نمی‌شود. بحران فعلی محصول انباشت دهه‌ها ناترازی میان منابع و مصارف است.

گزارش‌ها حاکی از آن است که حتی با افزایش بارش در حوضه‌های آبریز دریاچه ارومیه، میزان پرشدگی سدها همچنان با نیازهای پایدار فاصله دارد. تمرکز بر مهار آب‌های سطحی بدون توجه به ظرفیت اکولوژیک، منجر به کاهش ۵۰ درصدی رواناب‌های کشور شده است.

تخریب سرمایه طبیعی و بحران آب زیرزمینی

برداشت بیش از حد از آبخوان‌ها که طی هزاران سال شکل گرفته‌اند، باعث شده است که بخش بزرگی از دشت‌های ایران در وضعیت ممنوعه قرار گیرند. این روند پیامدهای جبران‌ناپذیری همچون فرونشست زمین، خشک شدن رودخانه‌ها و تهدید زیرساخت‌های حیاتی را به دنبال دارد.

نیاز به بازنگری در نظام حکمرانی و الگوی توسعه

ریشه اصلی مشکلات در نظام حکمرانی آب نهفته است؛ جایی که تمرکز وظایف حاکمیتی و اجرایی در یک نهاد، باعث تعارض منافع و عدم اجرای قوانین شده است. توسعه نباید بر پایه فرض «تأمین هر تقاضای آبی با ساخت سد و حفر چاه» استوار باشد.

"مسئله اصلی کشور یافتن منابع جدید نیست، بلکه اولویت‌دادن به صرفه‌جویی در مصرف و اصلاح ساختار حکمرانی برای بازگشت حقابه‌های محیط‌زیستی است."

برای عبور از این وضعیت، اجرای یک برنامه ملی ۱۰ ساله ریاضت آبی ضروری است. این برنامه باید شامل تغییر مسیر از «مصرف بیشتر» به «تولید بیشتر با آب کمتر» در بخش کشاورزی، صنعت و خدمات شهری باشد.

نتیجه‌گیری

در نهایت، حل بحران آب در ایران نیازمند تغییر بنیادین در نگاه به آب به عنوان زیربنای حیات و نه صرفاً نهاده‌ای برای تولید است. بدون استقرار نظام مستقل حکمرانی و مدیریت تقاضا، هرگونه سرمایه‌گذاری در پروژه‌های عمرانی تنها بحران را به آینده موکول خواهد کرد.