تحلیل همتی از رابطه پایه پولی و نقدینگی و ضرورت مهار تورم

عبدالناصر همتی، رئیس سابق بانک مرکزی، در یادداشتی تحلیلی به بررسی پیچیدگی‌های رابطه میان پایه پولی و نقدینگی پرداخت و بر لزوم نگاهی فراتر از نسبت‌های ساده ریاضی برای درک سازوکار خلق پول تأکید کرد.

پیچیدگی‌های رابطه پایه پولی و نقدینگی

همتی معتقد است که نقدینگی صرفاً از طریق یک فرآیند مکانیکی و با استفاده از یک ضریب فزاینده ثابت از پایه پولی ایجاد نمی‌شود. او خاطرنشان کرد که ضریب فزاینده تنها بازتاب‌دهنده نسبت موجود است و نمی‌تواند تحلیل دقیقی از چگونگی خلق نقدینگی ارائه دهد.

بخش بزرگی از نقدینگی در جریان اعتباردهی بانکی و ایجاد سپرده‌های ناشی از آن شکل می‌گیرد. از این رو، بانک‌ها برای انجام تسویه‌ها و تأمین تعهدات مربوط به ذخیره قانونی، به ذخایر نزد بانک مرکزی نیاز مبرم دارند.

تأثیر نرخ ذخیره قانونی بر بازار پول

بر اساس تحلیل‌های ارائه شده، افزایش نرخ ذخیره قانونی باعث می‌شود بانک‌ها مجبور شوند در ازای هر مقدار مشخص از سپرده‌ها، ذخایر بیشتری را نزد بانک مرکزی نگه دارند. این فرآیند می‌تواند منجر به رشد پایه پولی با نرخی بالاتر از نقدینگی شود.

«رشد بالای پایه پولی به تنهایی نمی‌تواند پیش‌بینی‌کننده رشد متناسب نقدینگی در آینده باشد.»

همتی تأکید کرد که محدود کردن عرضه ذخایر بدون رفع ریشه‌های ایجاد تقاضا برای آن، تنها فشار را به بازار بین‌بانکی و اضافه‌برداشت‌های بانک‌ها منتقل خواهد کرد.

راهکارهای مهار تورم و مدیریت نقدینگی

برای دستیابی به کنترل پایدار تورم، همتی بر ضرورت اصلاح ناترازی‌های انباشته در بودجه عمومی و فرابودجه تأکید ورزید. او معتقد است تا زمانی که این ناترازی‌ها پابرجا باشند، فشار برای گسترش اعتبار و سپرده‌ها ادامه خواهد یافت.

در نهایت، مدیریت موثر بر نرخ، عرضه و شرایط دسترسی به ذخایر، در کنار نظارت دقیق بر ترازنامه بانک‌ها، باید به عنوان ابزاری برای کاهش رشد نقدینگی و تثبیت انتظارات تورمی به کار گرفته شود.

نتیجه‌گیری: مهار نقدینگی نیازمند رویکردی ساختاری برای اصلاح ناترازی‌های اقتصادی و مدیریت هوشمندانه عرضه ذخایر است، نه صرفاً تغییر در نسبت‌های ریاضی پایه پولی.