نوزاد تک‌چشم تمدن نازکا؛ کشف نخستین نمونه باستانی ناهنجاری سیکلوپی در پرو

باستان‌شناسان در جریان بررسی‌های جدید در کشور پرو، موفق به کشف بقایای اسکلتی از یک نوزاد متعلق به تمدن نازکا شده‌اند که به دلیل یک اختلال ژنتیکی بسیار نادر، تنها یک حفره چشم در مرکز صورت خود داشته است. این یافته که نخستین نمونه باستانی از ناهنجاری سیکلوپی محسوب می‌شود، دریچه‌ای تازه به سوی درک بیماری‌های ژنتیکی در جوامع باستانی گشوده است.

جزئیات کشف باستانی در دره پالپا

این بقایای تاریخی در محوطه باستانی خائورانگا، واقع در دره پالپا در جنوب پرو، درون یک خمره سفالی کشف شده‌اند. تحلیل‌های زمانی نشان می‌دهد که این گورها متعلق به بازه زمانی ۳۲۵ تا ۴۴۰ میلادی هستند، یعنی حدود ۱۶۰۰ سال پیش. در کنار اسکلت نوزاد مبتلا به ناهنجاری، بقایای نوزاد دختر دیگری نیز در همان ظرف یافت شده است که آزمایش‌ها نشان می‌دهد این دو با هم رابطه خویشاوندی نداشتند.

این کشف در منطقه‌ای انجام شده که به دلیل خطوط زمین‌نگاره مشهور نازکا در جهان شناخته شده است، اما این بار توجه‌ها به جای زمین، بر روی رازهای نهفته در بقایای انسانی معطوف شده است.

تحلیل علمی ناهنجاری سیکلوپی و تریزومی ۱۳

بررسی‌های دقیق بر روی جمجمه کشف‌شده تایید کرد که نوزاد به وضعیت سیکلوپی مبتلا بوده است. این ناهنجاری زمانی رخ می‌دهد که در هفته‌های اولیه بارداری، نیم‌کره‌های جلویی مغز به‌درستی از هم جدا نمی‌شوند. در نتیجه، ساختار چشم‌ها و بینی دچار تغییرات بنیادین شده و تنها یک حفره در مرکز صورت شکل می‌گیرد.

نتایج تحلیل DNA استخراج‌شده از بقایا، اطلاعات حیاتی زیر را فاش کرد:

• جنسیت: نوزاد یک دختر بوده است.
• علت ژنتیکی: وجود یک نسخه اضافی از کروموزوم ۱۳ (تریزومی ۱۳).
• سندرم پاتو: این وضعیت که با نام سندرم پاتو نیز شناخته می‌شود، عامل اصلی بروز این ناهنجاری شدید بوده است.

"اختلال ژنتیکی از زمان لقاح وجود داشته، اما آثار آن در هفته چهارم یا پنجم بارداری، یعنی زمان شکل‌گیری ساختارهای اصلی مغز، ظاهر شده است."
— السا توماستو-کاگیگائو، نویسنده اصلی پژوهش

نگرش تمدن نازکا نسبت به نوزادان با ناهنجاری

یکی از پرسش‌های اصلی پژوهشگران، نحوه برخورد جامعه نازکا با این نوزاد بوده است. با وجود غیرمعمول بودن دفن دو نوزاد در یک خمره، شواهدی مبنی بر تبعیض یا برخورد متفاوت با نوزاد مبتلا به سیکلوپی یافت نشده است.

طبق اظهارات انسان‌شناسان، دفن این نوزاد در یک گورستان معمولی و بدون اشیای تدفینی خاص، نشان می‌دهد که او احتمالاً پس از مرگ طرد نشده و جایگاه ویژه‌ای نیز به او اختصاص داده نشده است. این موضوع نشان‌دهنده احتمال پذیرش متفاوت یا حداقل عدم برخورد خشونت‌آمیز با افراد دارای تفاوت‌های جسمی در این تمدن است.

این پژوهش که در ژورنال معتبر PNAS منتشر شده است، اطلاعات ارزشمندی را درباره تاریخچه بیماری‌های ژنتیکی و تعامل انسان‌های باستان با ناهنجاری‌های مادرزادی ارائه می‌دهد.