هشدار درباره کاهش جمعیت ایران؛ پیش‌بینی سقوط جمعیت به ۳۱ میلیون نفر

هشدار جدی درباره کاهش جمعیت ایران؛ بر اساس آمارهای رسمی، تداوم روند فعلی نرخ باروری و تغییرات ساختاری در الگوی ازدواج می‌تواند در هفت دهه آینده، جمعیت کشور را به شکلی بی‌سابقه به سطح ۳۱ میلیون نفر کاهش دهد.

بحران نرخ باروری و چالش‌های جمعیتی

مرضیه وحید دستجردی، دبیر ستاد ملی جمعیت، در جریان بیست‌وچهارمین کنگره بین‌المللی انجمن علمی باروری و ناباروری ایران، از وضعیت بحرانی شاخص‌های جمعیتی سخن گفت. او تأکید کرد که نرخ باروری در سال ۱۴۰۴ به رقم ۱.۳۴ فرزند برای هر زن رسیده است؛ در حالی که برای تثبیت جمعیت در محدوده ۸۷ میلیون نفر، این شاخص حتماً باید از مرز ۲.۱ عبور کند.

مقایسه تاریخی نشان‌دهنده سقوط شدید این شاخص است؛ در سال ۱۳۶۵ هر زن ایرانی به‌طور میانگین ۶ تا ۷ فرزند داشت، اما اکنون با کاهش چشمگیر مواجه هستیم که پیامدهای جبران‌ناپذیری خواهد داشت.

عوامل اقتصادی و اجتماعی در کاهش فرزندآوری

بررسی‌ها نشان می‌دهد که بیش از ۷۵ درصد از کاهش موالید، ریشه در توسعه‌نیافتگی اقتصادی و ارتقای سطح سواد اجتماعی دارد. عوامل متعددی از جمله:

• تورم افسارگسیخته و هزینه‌های گزاف مسکن
• تغییرات فرهنگی و گسترش گرایش به فردگرایی
• تأخیر در ازدواج و دشواری مدیریت همزمان شغل و فرزند
• کاهش امید اجتماعی در میان نسل‌های جوان

همچنین آمارهای تکان‌دهنده از وجود حدود ۱۴ میلیون مجرد در سن باروری (شامل ۷.۳ میلیون مرد و حدود ۷ میلیون زن) حکایت از عمق بحران در ساختار خانواده‌های ایرانی دارد.

تغییر ساختار سنی و پیر شدن جامعه

یکی از پیامدهای مستقیم کاهش جمعیت ایران، افزایش سریع نسبت سالمندان است. در حال حاضر ۱۳ درصد جمعیت کشور بالای ۶۰ سال هستند، اما پیش‌بینی می‌شود این رقم تا سال ۱۴۳۰ به ۳۲ درصد برسد.

افزایش جمعیت سالمند مستلزم تقویت زیرساخت‌های درمانی و مواجهه با چالش کمبود نیروی جوان برای مراقبت از این گروه سنی است.

علاوه بر این، افزایش سن مادران در نخستین فرزندآوری (۲۷.۶ سال در سطح ملی و ۳۰.۸ سال در تهران) و فاصله میان ازدواج و تولد اول که به میانگین ۴.۶ سال رسیده، چالش‌های مربوط به ناباروری را نیز تشدید می‌کند.

راهکارهای حمایتی و طرح‌های دولتی

دولت برای مقابله با این روند، طرح‌هایی را در دستور کار قرار داده است. از جمله مهم‌ترین اقدامات، اجرای طرح «کارت امید مادر» است که از ابتدای سال ۱۴۰۵ با اعتباری ۵۰ هزار میلیارد تومانی آغاز می‌شود. طبق این طرح:

همچنین پیشنهاداتی نظیر پوشش کامل هزینه‌های درمان ناباروری توسط بیمه‌ها و افزایش ظرفیت مراکز تخصصی مطرح شده است. در حال حاضر ۲۰۹ مرکز فعال در زمینه درمان ناباروری در سراسر کشور فعالیت می‌کنند.

نتیجه‌گیری

بحران کاهش جمعیت ایران یک مسئله چندبعدی است که نیازمند اصلاحات ساختاری در اقتصاد و فرهنگ است. بدون تقویت حمایت‌های مالی و بهبود شرایط اجتماعی، رسیدن به نرخ باروری مطلوب و جلوگیری از پیر شدن سریع جامعه، بسیار دشوار خواهد بود.