ماجرای عقاب چوبی؛ دستگاه جاسوسی بدون باتری که ۷ سال در مسکو پنهان بود

ماجرای عقاب چوبی یکی از پیچیده‌ترین و در عین حال هوشمندانه‌ترین عملیات‌های شنود در دوران جنگ سرد است؛ ابزاری که برخلاف تمام استانداردهای زمان خود، بدون نیاز به باتری یا سیم‌کشی، سال‌ها در قلب اقامتگاه سفیر ایالات متحده در مسکو به جاسوسی پرداخت.

هدیه‌ای از دوران اتحاد؛ آغاز یک عملیات هفت‌ساله

داستان از سال ۱۹۴۵ آغاز شد، زمانی که کودکان شوروی به عنوان هدیه‌ای دیپلماتیک، یک نشان چوبی بزرگ از نماد ایالات متحده را به ویلیام آورل هریمن، سفیر آمریکا، تقدیم کردند. این اثر هنری که در اقامتگاه اسپاسو هاوس نصب شده بود، در ظاهر یک شیء تزئینی ساده بود، اما در واقع حامل یک تکنولوژی جاسوسی پیشرفته بود.

این دستگاه که آمریکایی‌ها آن را «چیز» (The Thing) نامیدند، توسط دانشمند برجسته لئون ترمین طراحی شده بود. ویژگی منحصربه‌فرد این ابزار، عدم نیاز به منبع تغذیه داخلی بود که باعث می‌شد بازرسی‌های معمول امنیتی هیچ اثری از آن را پیدا نکنند.

فناوری شنود بدون نیاز به برق

برخلاف دستگاه‌های شنود متداول، این وسیله از فناوری «تشدیدگر غیرفعال» بهره می‌برد. سازوکار آن به این صورت بود که:

• امواج رادیویی از بیرون ساختمان به سمت نشان هدایت می‌شد.
• انرژی این امواج، محفظه فلزی داخل نشان را فعال می‌کرد.
• ارتعاشات صوتی محیط باعث تغییر در بازتاب امواج می‌شد.
• گیرنده‌های شوروی این تغییرات را به صدای قابل شنیدن تبدیل می‌کردند.

این یعنی تا زمانی که فرستنده رادیویی شوروی روشن نبود، دستگاه عملاً خاموش و غیرقابل ردیابی باقی می‌ماند.

کشف بزرگ و نمایش در شورای امنیت

پس از سال‌ها حدس و گمان، در سپتامبر ۱۹۵۲، متخصص امنیتی وزارت خارجه آمریکا، جوزف بژین، موفق شد با یک برنامه دقیق، صدای سفیر را از طریق دستگاه شنود دریافت کند. با ردیابی سیگنال، او توانست محل دقیق پنهان‌سازی را در دل همان عقاب چوبی پیدا کند.

«نمایش این دستگاه در سال ۱۹۶۰، نقطه‌عطف جنگ اطلاعاتی بود؛ جایی که آمریکا از یک ابزار جاسوسی برای تغییر فضای سیاسی در شورای امنیت استفاده کرد.»

در پی سقوط هواپیمای جاسوسی U-2، ایالات متحده از این پرونده برای مقابله با اتهامات جاسوسی شوروی در سازمان ملل استفاده کرد و نشان داد که خود نیز سال‌ها تحت نظارت دقیق قرار داشته است.

در نهایت، ماجرای عقاب چوبی نشان داد که در دنیای اطلاعات، پیچیدگی لزوماً به معنای ابعاد بزرگ تجهیزات نیست، بلکه خلاقیت در استفاده از قوانین فیزیک می‌تواند امنیت‌ترین مکان‌ها را نیز آسیب‌پذیر کند.