تالاب‌ها در انتظار احیای پایدار؛ چرا بارش‌های اخیر کافی نیستند؟

با آغاز موج جدید بارندگی‌ها در پهنه کشور، امیدها برای بازگشت حیات به تالاب‌ها زنده شده است؛ با این حال، متخصصان هشدار می‌دهند که بدون اصلاحات بنیادین در مدیریت منابع آب، این وضعیت تنها یک آرامش گذرا پیش از بازگشت بحران خواهد بود.

بارش‌های فصلی؛ جبران‌کننده خسارت‌های ساختاری نیستند

اگرچه بارش‌های اخیر و روان‌آب‌های سطحی می‌توانند بخشی از نیاز آبی پهنه‌های آبی را تأمین کنند، اما این منابع قادر به جبران آسیب‌های ناشی از سال‌ها سدسازی بی‌رویه و تخلیه بیش از حد سفره‌های زیرزمینی نیستند.

کارشناسان معتقدند تالاب‌ها از سه منبع اصلی آب می‌گیرند که در حال حاضر با چالش‌های جدی روبرو هستند:

• جریان طبیعی رودخانه‌ها که به دلیل سدسازی محدود شده است.
• منابع آب زیرزمینی که با برداشت بی‌رویه روبرو هستند.
• بارش مستقیم که به تنهایی برای پایداری زیست‌بوم کافی نیست.

چالش مدیریت و تعارض منافع در تخصیص آب

یکی از موانع اصلی در مسیر احیای تالاب‌ها، تضاد میان منطق اقتصادی شبکه‌های توزیع آب و نیازهای محیط‌زیستی است. در بسیاری از حوزه‌ها، اولویت با فروش آب برای توسعه کشاورزی است که این امر حقابه طبیعی تالاب‌ها را به حاشیه می‌راند.

«تا زمانی که حق طبیعی تالاب‌ها برای دریافت آب به رسمیت شناخته نشود و تأمین آن به یک وظیفه قانونی و الزام‌آور تبدیل نگردد، اقدامات موضعی تنها اثرات محدودی خواهند داشت.»

اقداماتی نظیر لایروبی آبراهه‌ها یا هدایت سیلاب‌ها، اگرچه می‌توانند در کوتاه‌مدت گردوغبار را کاهش دهند، اما راهکاری برای حل ریشه‌ای بحران محسوب نمی‌شوند.

ضرورت همکاری بین‌بخشی برای حفاظت از زیست‌بوم‌ها

حفاظت از این اکوسیستم‌های حساس تنها بر عهده سازمان محیط‌زیست نیست. مدیریت پایدار نیازمند هماهنگی دقیق میان سه نهاد کلیدی است:

تجربه نشان داده است که در دوره‌های پربارش، گاهی با سرعت بیشتری به اجرای طرح‌های توسعه‌ای پرداخته می‌شود که در سال‌های خشکسالی، پیامدهای مخربی برای تالاب‌ها به همراه خواهد داشت.

نتیجه‌گیری: معیار واقعی موفقیت در سال‌های کم‌بارش است

احیای واقعی تالاب‌ها نه در زمان بارش‌های فراوان، بلکه در سال‌های خشکسالی و کم‌آبی سنجیده می‌شود. موفقیت در این مسیر مستلزم گذار از اقدامات مقطعی به سمت مدیریت پایدار، اصلاح الگوی مصرف و تضمین حقابه محیط‌زیستی است.